Değerli Yazarımız Yılmaz Örmeci Bey’in 2019 yılında ‘ CİNAS’ Şiirime yaptığı detaylı açıklamadır.
Bu yorumda cinas hakkında detaylı bilgi verildiği için buraya yazma gereği duydum.
İlgilenen ve denemek isteyen arkadaşlara yardımcı olabilir.
Buradan değerli Yılmaz Bey’e tekrar teşekkürlerimi sunuyorum.

Nurgül Kaynar YÜCE

5 Kasım 1971 doğumlu, 1995 yılından beri evli, Ankara’da yaşayan bir şairimizdir. 1991 yılında İktisadi ve İdari Bilimler Meslek Yüksek Okulu’nu bitirmiştir. Kahramanmaraşlıdır.

Kendisiyle Ankara Hamamönü Kabakçı Konağı’nda düzenlenen bir şiir sohbetinde karşılaştım. Çok hanımefendi, samimi, güler yüzlü ve saygılı ifadeleri vardı. Sanat çevresi genişti, sohbete katılan Ankara yöresindeki şair ve halk ozanlarının hemen tümünü tanıyordu. Ben de ilk kez katıldığım bu sohbette önceden güzel şiirlerini okuyup beğendiğim bu şairimizle tanışma fırsatı buldum.

Bir’İz Edebiyat, Başkentte Dem Vakti, Şah-ı Şiirler, Şiir FM, Bizim Şiirlerimiz, Edebiyat Defteri gibi şiir ve sanatla ilgili birçok dernek ve sayfaya üye olan, şiirleri beğeniyle takip edilen bir şairimizdir. Hece şiirleri en çok yazdıkları şiirler olup Halk Edebiyatı tarzında koşmalar, birçok atışmalar ve didaktik çalışmaları vardır. Şiirlerinde işlediği konular genellikle aşk, Vatan, Bayrak, ayrılık, doğa gibi konulardır.



ŞİİR YORUMUM:

A) GENEL:

Nurgül Kaynar YÜCE bu şiirini ilk kez 26.08.2019 tarihinde kendi facebook sayfasında ve yine facebook şiir gruplarında yayınlamıştır. Büyük ilgi ve beğeni toplayan bu şiiri Türk Edebiyatımızın en güzel örneklerinden biri olacak niteliktedir. Eserinde Halk Edebiyatımızın 6+5 duraklı, 11 heceli, (aaab/cccb/dddb) uyaklı, bir ayak ve redifli koşma düzenini başarıyla kullanmıştır. Eserdeki en büyük beceri ise Türk Edebiyatımızda genellikle ikili kullanılan cinası bu kez üçlü kullanmış olmasıdır. Hiç kuşkusuz bir sözcüğe üç anlam verip yine dörtlükteki anlam bütünlüğünü bozmadan hece şiirine aktarmak gerçekten de büyük ustalık, özverili çalışma, bilgi, beceri ve sabır isteyen bir iştir.

Şiirde benzetme (teşbih), mecaz, tevriye, teşhis, abartı (mübalağa), karşıtlık (tezat), yineleme (tekrir), soru (istifham), anımsatma (telmih) ve kinaye sanatları çok miktarda kullanılmıştır. Şiirin temel amacı Türkçenin diğer dillerin tümünden daha zengin, kullanışlı ve sanata en uygun olduğunu göstererek aynı sözcüğün üç değişi anlamıyla kullanılıp tam, yarım ve mürekkep cinaslarla konu bütünlüğü içinde kalmasını sağlayacak şekilde her dörtlüğün oluşturulmasıdır. Uzun süreçli, özenli, dikkatli, deneyim ve bilgi gerektiren bir sanat çalışması olduğu bellidir. Tamamen güncel Türkçe sözcükler ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

Bu tür özenli çalışma, bilgi ve çaba gerektiren tüm şiirler yazanın eğitim düzeyi ne olursa olsun "Akademik Çalışmalar" dır. Bu çalışmalar Türk Edebiyatımıza eşsiz birer hizmet niteliği taşır, okullarda ders kitaplarına konur, hatta Edebiyat Fakültelerinde ödev ve tez konusu olur. Eser sahibinin hayatı, edebi kişiliği ve eser verirken içinde bulunduğu manevi ve duygusal ortam sorgulanır, araştırılır.



DÖRTLÜKLERİN AYRI AYRI YORUMU:

Vatan, bayrak aşkım, nazlı yar/arım
Yârime söz eden başı yararım
Varsın hiç olmasın aşktan yararım
Cânanda kimsenin gözü olmasın

Buradaki (yararım) sözcüğünün her üç anlamı da dizelerde kullanılan sözcüklerle ortaya çıkıyor. İlk dizedeki (yar/arım) yar arım veya yar yarım şeklinde anlıyoruz. Bu slaş işaretini son zamanlarda birçok şairimiz kullanıyor. Aynı sözcüğe iki değişik anlam vermeye yarıyor. Burada da yine benzeri amaçlanmış olsa gerek diye düşünüyorum. İkinci dizede “yarmak” fili, üçüncü dizede “yarar” sözcüğü anlamlı ve konu ile bütünleşmiş. Son dizemiz ise diğer dörtlüklerdeki gibi (z) kafiyesi ve (olmasın) redifi ile üstteki dizelerdeki konuyu sonuca bağlıyor.

…

Hilâldir kaşları, gözler sürmeli
Açılmaz kalbinin dili sürmeli
Varıp kapısına yüzün sürmeli
Gözlerinde yâdın izi olmasın

Bu dizelerde “sürmeli” sözcüğü üç değişik anlamı ile ve başarılı bir kurguyla konu bütünlüğü olacak şekilde kullanılmış. İlk dizedeki sürme güzellik amacıyla gözlere sürülen boyadır. İkinci dizedeki sürme ise bir çeşit kilit anlamı taşıyan sözcüktür. Kalp dilinin sürmeli olması demek kalbine kimseyi almak istememesi, kilitli olması anlamındadır. Üçüncü dizedeki “sürmeli” ise önceki sözcüklerden anlaşılacağı gibi “kapısına yüz sürmek gerek” anlamında, yani kapında yalvarmak anlamındadır. Dördüncü dizede ise konu bağlanmış ve ilk dörtlükteki kalıp aynı kalarak yine (z) kafiyesi ve (olmasın) redifi kullanılmıştır. Buradaki (yâd) sözcüğü başkaları, yabancı, el anlamındadır. “Yeter ki başkalarına bakmasın” anlamı taşımaktadır.

…

Sen rakkas ol, ben defini çalayım
Sen ibrişim ipek, bense çalayım
Bir bilsem kalbini nasıl çalayım
Cânânımın gayri nazı olmasın

Üçüncü dörtlükte “çalayım” sözcüğü yine üç değişik anlamıyla kullanılmıştır. İlkinde def çalmak eylemi, ikincide çala sözcüğünden iyelik, üçüncüde çalmak eylemi kastedilmiştir. Çala sözcüğünü günlük hayatta pek kullanmayız ama mısır küspesi, mısırın dal kısmı, hayvanlara yedirilen tahıl sapları, mısır koçanı, olmamış meyve, deste halindeki otu bağlamak için ottan yapılmış ip gibi birçok anlamı olduğunu internetten araştırarak öğrendim. Buradaki en yakın anlamı yine aynı dizedeki ibrişim sözcüğüyle amaçta benzerlik, değerde ise zıtlık oluşturacak “ottan yapılmış ip” olmalı diye düşünüyorum. Dörtlüğün son dizeleri ise yine konuyu bütünleştirip (Yeter ki) gizli sözcükleriyle birlikte, yine (z) kafiyesi ve (olmasın) redifi kullanılmıştır.

…

Sen gönlümde saklı eşsiz define
Gücendim kalbinden beni def’ine
Ölsen bile gelmem gayri define
İster ki ömrümün yazı olmasın

Dördüncü dörtlükte “define” sözcüğü ile üç dizede tam cinas yapılmış. İlk dizede hazine, gömü anlamında, ikinci dizede kovmak anlamındaki “def” sözcüğüne –ine eki almış, üçüncü dizede ise defin sözcüğüne –e eki alarak aynı sözcük oluşturulmuştur. Son dizede yine diğer dörtlüklerdeki asıl yapı oluşmuş, (z) kafiyesi ile “olmasın” redifi konu bütünlüğünü sağlayacak şekilde dörtlüğe ustaca işlenmiştir.

…

Yaradan gözüne çekmiş kalemi
Fethettin sevdiğim gönül kalemi
Beni bırakırsan derde kal emi?
Bensiz şu hayatın hazı olmasın

Beşinci dörtlükte ise kalemi sözcüğü ilk iki dizede yine tam cinas, üçüncü dizede ise mürekkep cinas olarak kullanılmıştır. İlk dizedeki “kalemi” sözcüğü önceki sözcüklerden anlaşıldığına göre göze sürme çekmek için kullanılan kalem sözcüğü –i eki almış. İkinci dizede kale sözcüğü –mi eki alarak yine tam cinas oluşmuş. Üçüncü dizede ise kal ve emi sözcükleri birleştirilerek mürekkep cinas oluşmuştur. (Burada belirteyim “emi” sözcüğü aslında “e mi” şeklinde yazılsa daha uygun olabilirdi.) Son dizede yine aynı kafiye ve redif kullanılarak anlam bütünlüğü içerisinde dörtlük bitirilmiştir.

…

Çeşmimden dökülen sanki kan adın
Senin de kırılsın kolun kanadın
Ya beni kanattın ya sen kanadın
Aşkım sana sargı bezi olmasın

Bu dizelerde Farsça bir sözcük olam (çeşm) sözcüğü kullanılmış ama bu sözcük halk arasında, Halk Edebiyatımızda ve türkülerimizde sıkça kullanıldığından Türkçeleşmiştir. Anlamı bildiğimiz gibi (göz) demektir. İlk dizede “kanadın” cinası iki ayrı sözcük birleştirilerek mürekkep cinas, diğer dizelerde ise tam cinas olarak kullanılmıştır. İkinci dizede kanat sözcüğüne ek alınca dil kurallarımıza uygun olarak (t) harfi yumuşamış ve (d) olmuştur. Üçüncü dizede ise (kanamak) sözcüğünden geçmiş zaman ikinci tekil şahıs ekleri alarak aynı sözcük oluşturulmuştur. Son dizede yine aynı kafiye ve redif özellikle ikinci ve üçüncü dizeyle bağlantılı olarak kullanılmış, kanayan kanada “sargı bezi” kullanılmasından geniş zaman olumsuz istek yapılarak başarıyla sonlandırılmıştır.

…

Dinmez oldu akıttın göz/yaşımı
Sevdanla kocattın bu genç yaşımı
Fidan iken kuruttun sen yaşımı
Nurgül’üm gönlünde sızı olmasın.

Bu dizelerde yine “yaşımı” sözcüğü aynı sözcük kullanılarak anlam değiştirerek kullanılmıştır. İlk dizede göz yaşı, ikinci dizede yaşadığımız yıl sayısı, üçüncü dizede tazelik anlamında aynı sözcük kullanılmıştır. Evet, taze fidan yaş olur, yeterli güneş, su, hava sıcaklığı ve topraktan aldığı mineraller yoksa fidan kurur elbette. Burada çok güzel bir benzetme (teşbih) sanatı kullanılmış. Son dizede ise Türk Halk Edebiyatımızda aşıkların, ozanların ve birçok şairimizin yaptığı gibi “mahlas” kullanılarak bu güzel esere çok başarılı bir imza atılmıştır.

İçtenlikle bu değerli çalışmasını kutluyor, nice başarılı çalışmalar diliyorum.

Yılmaz ÖRMECİ

Ankara, 28.08.2019