-2-
YENİ YETME

(2)

.
HAVA
“-evel Allah
Allah’dan bi şiy mahana olmadıkdan keyri
her “cumay derne(ği)[1]” ikindin geçeni
mezerlerinin başına varı(rım)n daa
aklım ermez başgasına
üş “Kulfalla” bi “Elhem” de ossa
okur üfleyviri(r)dim uruhlarına
emme hinci?
esginki ğibi deği(l)
iş gayıt derkene
va!
bi(r) bakmış(s)ın ağşamı etmişiyiz gene
Alla(hı)n onarca(ğı)
ha Allah gabil etsin, işimizi-ibadetimizi
bi başgasına günahımızı deği(l)
şükür emrine
!
ele dova file etmen,
sadacana anamına(n)-bobama
hortlayasıca gayınnamına(n)
anama çekdiren ebeme aslaa
!
gı gonşu anamınan bobam da
ecelesi varımış da
Ortadepede yer ğalmaca(ğı)mış da
ordan yer gapçaklarımış zapdetceklerimiş gibi
sankine arkası arkasına
taraşdılar[2], akışıp getdiler
ne varısa o namert olasıcanın Ortadepesinde
az yaşa çok yaşa ahirinde
“gel bakalım” deycekler hepimize
anam-bobam da bek marağ ederdiler
“Safiyanın ğelin olduğunu görü(r)müyüz” derdiler
emme narasın ğöremediler”
.
AŞADUDU
-“yok ben getmecen Ortadepeye file
hu çoç(u)kları sağ-salim baş göz edeyin de
torunnarı ğösek de olu(r) ğörmesek de”
.
HAÇÇACA
“-töbe töbee
neye gı, gene
kör olmayasıca
guyruğu dimdik dutardın ya”
.
ANŞADUDU
“-valla ahdım mar aba,
ebemiz Otadepede
o hortlayasıca gayınnam da ora da
or(a)da da huzur dirlik vermez bana
ben Hacallar mezerine gon beni deye
vasiyet ettim çoç(u)klara
bi yannım Hacallar nası(l) ossa
bi mezerlik yer bana da veriller haralda
dünnayı ğazansan da
bi avış toprak, herkeşe de bana da”
.
HAVA
“-ötüyon ekmeğ edinşe
aklıma ğeldi de
anamınan-bobama
gatmer yağladım daa
amin çığrışdırdım çocuklara”
.
ANŞADUDU
“-Allah gabil etsin
ben de epili(dir) mezerlerine ğedemeyon,
dovaları zati(n) hiş bilemeyon,
bi elhem, bi gülfalla
yetmeyo bilemeyon
ben de bari gatmer edeyin
dağıdıvırayın musallada
.
TÜRKAN
“-Allah taksiratlarını affetsin
hepimizin gideceği yer orası
Allah iman-Kur’an nasip etsin
hacı anneannemin duası
ben de onlar için bir hayır edeyim
nasip ise
cuma günü camide
hatim indirteyim
cümle geçmişlerimize
okurum kendim
bir kasa lokum yeter herhalde”
.
EŞECE
“-az yaşa; çok yaşa,
ahiri ğelecek başa
ne mutlu ardından dua edenin varısa
ne mutlu seni böyle etişdiren ana-bobana”
.
TÜRKAN
“-yeter ki Allah iman Kuran nasip etsin abla
hakkımızda hayırlısı, şükür Allahıma”
.
İMİNE GELİN
“Amin inşallah Amin; az yaşa çok yaşa
ahiri gelecek başa ha
onu bizim çocukluğumuzda
gelin olcak ğızlara
“marağ edip durma” dellerdi
az yaşa çok yaşa, gelir başına”
alışı(rsın) ğedersin” dellerdi
“ğorkma”
.
HAÇÇACA
“üş gün yatak dödüncü ğün toprak; inşallah
aklım erer, dişim keser, elim dutarkana
kimselere mühdaç olmadan Allah!
abdasını alıp duru(r)kana
beş vakıt namazımı gılarkana
yük olmayan ehliyalıma”
.
HAVA
“-ah o gapba ğenşlik,
bi yere ğederkene seğidirdik
namaz gılarkana yarış ederdik
hiş bişiy esginki ğibi deği(l)
bi vaktı gazaya bıraksam eveli
noldum-öldüm ille o ğün eda ederdim
düşümde ğorkudullardı,
beni hafakannar basardı
uyuya ğalsam,
tingedek düşerdim
öyle belletdi cennet mekan,
ıramatlık bobam
nur içinde yatsın
Allah yerinde dinnendirsin
peykamber ş(e)afat etsin
her dayim dova ederin.”
.
TÜRKAN
“-amin inşallah, amin
yattığı yer cennet olsun
başınız sağ olsun
Allah taksiratını affetsin
ne mutlu siz hayır ediyorsunuz ya
sizinkiler de sizlere etsin
inşallahu Teala”
.
GÜSSÜN
“-ıramatlık bobam da
üş gün yatak
devrisi ğün toprak” derdi
gaç narasın dört gün bile yatmadı;
Allahdan olcak ya agam gil de burdaydı
onun uçun eller ğibi
yollarına bakıp durmadı
ağamı da;
torununu da ğördü şükür Allahıma
iki ğün sonura
hiş bişiyde hiş bişiy yoğukana
durduk yerde geçinividi gı aba
ha aklımıza file ğelse ya
gondurmadık valla
Guran okurkana Gabış Musa Hoca
ben onu uyudu sandımıdı Haççaba
“höküm Alla(hı)n başınız sağ ossun” dediler de
gafam marmadı ğene de; neyeyse
böyle olcağmış meğere;
.
TÜRKAN
“-aa
başınız sağ ossun
Allah rahmet eylesin
Allahın sevgili kuluymuş desene
çekmeden;
çocukları başındayken
Allahım bizlere de;
herkese böyle ruhunu teslim etmek nasip eyle”
.
GÜSSÜN
“-o ğün üsdüme bi metanet çöksün ay gardış
sonuratdan sonuraya annadık ga(y)ri
meğerem gardaşım marağ ararımış
her ğün tilafonnan sorarımış
son tefi, Alibe(y) “iziniği al da gel” deyesiymiş
o da izin almış
da; öyle ğelesiymiş,
sonuratdan sonuraya fehmediyoz ga(y)ri
bizim tilafona file aklımız erer mi
ğözümüzün öğünde
eriyip akıp gederikene
ecelinin ğeldiğini file farketmedik ki
gonduramadım ğetdi
hala da içime sinmedi ki
çıksam marsam sankı evde oturuyomuş
beni bekleyomuş gibi
varayında
“iki ğaşşık yoğurt” eleteyin deye
ğeçiyoru içimden
neçe sonura gafam dank ediyoru
Allahın sevgili ğuluymuş ku?
cumay ğün ğetdi
herkeş bağa-bahçaya ğetmeden,
ğonu-ğonşu köydeyken
Alla(hı)n onarcağı
aman bi ğalabalığ oldu
gı aba bi ğalabalığ oldu
bobamın cenazesi
ğörülmüş bişiy deği(l)
aynı mitli
“inne atsan yere düşmez.” dedikleri
ta öyle bi ğalabalığıdı
Aşşa Melleliler bile akışdı ğeldi
bi-keş de Gövcelli’li
Tokmacıklılar da varıdı”
.
TÜRKAN
“-ne mutlu
mekanı cennet olsun,
başınız sağ olsun
demek ki hazırmış ruhu
bilmiş gideceğini öyleyse
dedem de kelimeyi şehadet getire-getire
yüzü nurlu
sanki
cennetle
müjdelenmişti
euzu besmele çekerdi
Allahı dilinden düşürmezdi
namazını vaktinde eda ederdi
hacc farizasını yapmıştı
sakal bırakmıştı
sabah namazını cemaatle kılardı”
.
GÜSSÜN
“-ne iş yapardı”
.
TÜRKAN
“?!”
.
HAVA
“-emme bacım; hinci nerdee
elimiz başımıza ermeyoru ku
hincilerde bek elimiz olmayoru,
işe mişe elim-marmayoru
neye dersen valla ıccık da
torun-torbaya garışınca mı neyeyse;
ıçcık da
kehelleşdik[3] haralda”
.
GÜSSÜN
“-Allahdan isdeycek bişiy galmayınşa
bu ne cazıydı bu Gara Hava
gaş vara(yı)n bakayın
ocakda gumpir aşı varıdın
ölçerividim altını da,
marağ ettim;
gonşuya çıkannar var dedim
gözlerim de bek fehmetmeyoru narasın,
biri Haçça Bacı olmaya Haçça Bacı da,
Türkenin ğeldiğini duymadımıdı
Haçça bacının yanındağı
şeherli kim acabınaola
yıldan yıla ğeli(r)siniz
“tee” der gaçar gedersiniz”
.
ANŞADUDU
“-ıçcık da öyle
bunun arabı gudurdu bu senelerde
vallaha gudurdu bunun arabı
motur aldı, tarla, bahça aldı
allahdan isdeyceği ğalmadı
unutdu abdası namazı
ğözü olanın ğözü çıksın emme
alsın! taha alsın
irksin[4] de damatlara yarasın.”
.
HAVA
“-ya-a öyle de(ğil) valla gellaba”
!
Allah nazar etdirtmesin ay bizim gız
moturu file siz bizden önşe aldınız
elin önsıra deme endeğini öyle
eyi ya ay aba sende
mahana de(ğil) valla
Allah seni inandırsın
her şey gözüyün öğünde işde
mal maşat da olunşa
seğit ora, (y)etiş bura
in aşşa, çık yokara
bağ-bahça-ova
gayınnam köpe(ği)mi uyutmazdı valla,
“gakın gündoğmadan varın tarlaya,
halıyı etişdirin bazara”
.
çapa, sulama, yolma
öküz-eşşeğ-dana
goyun-ğuzu
hepisi bizi buldu
öküz, inek dedikleyin
gatırı-moyuru mahana işdehe
emme gayınnamın ğününde
iş varıdı, emme yeyim-yeycek yoğudu
ayran edip de içirtmezdi kese yoğurdunu
o mübareğe eşerirdim ki
öyle böyle deği(l)
.
hiş bişiy “bol derin” değilidin
şika(ye)t etdiğimden değil de
ne bileyin
mahana çok valla emme
boş verdim demeyeyin
şükür emrine”
.
TÜRKAN
“-çok şükür,
bin şükür
olmayanları da düşünmek gerek,
zekatımızı farz olduğu gibi
yüzde ikibuçuk
doğru olarak hesaplayıp verirsek
gerisi mesele değil, değil mi
dinimizin güzelliği
peygamberimiz düşünmüş herşeyi
Allahın emri.”
.
GÜSSÜN
“-gırkda bi
ıramatlık bobam öyle derdi
malınızın gırda birini
fakıra-fukaraya zekat verin” derdi
.
HAVA
“-aman Türken
biz nerden bilecez de
hesab-edecez ne bilen
gırk goyunun varısa verende
iki ğatır var
bi motur var
on dölüm bağ-bahça
yirmi dölüm tarla
nası hesab-edecen
kime verecen
verdiğin adam beğenmezse
almazsa
gurul ederse
düşman olu(r)sa
çıkılmaz o işin işinden valla
.
hemi de neme ğerek hinci,
bizim yoğukana, bizi kimse düşünmedi
veri(r)se Allah veri(r)
ben Allahdan isdedim-merdi
o da isdesin,
bende isdemeyo ki ben bereyin
Allah herkese verdiği ğibi
ona da verseydi
vermezse de
ben Allahın işine garışman,
Allah vermediyse
de(ğil) mi hırsızlık mı edeyin,
ona buna el açcak “isdeyici”miyin
işin mi yok senin Türken
boş işler bunnar allasen
bi de esgi köye yeni adet getirmen
otur oturduğun yerde
günaha girme.
.
inan ossun sen yannış düşünüyon
Allahın vermediğini
yohut ku O’nun guluna vermeğ isdemediğini
fakırlara sen mi verecen,
yonusa bana mı ver deyon
olur mu öyle şey allasen.”
.
ne ğadak zengin hacı-hoca var
fakırdan çaldığıynan zengin olmuşlar
bizimki çobanıdı birinin gapısında
yömüyesi beş guruş değilidi
bi ğün hasda olsa
bi aylığını keserdi
altı aydan maada hızmat etdi de
garda ğışda
evde goyvudum da
ben getdim sürünün başına
böbe(ği)n biri sırtımda
atmış yerine elli ğuruş verinşe
biziki de “ehtiyacın varısa”
“halal etmeyosan” “ğalsın ağa”
demiş haksız mı
o da almış o parayı
gatmış cebine
dile ğolay tam altı ay bu
çoluk-çocuğun ırızgı
hani bu gedelerin nafakası
.
TÜRKAN
“-helal et gitsin
öbür tarafta cezasını çeksin”
.
HAVA
“-Allah o ğullarına eza-cefa eder mi
halal mı edeyin
gı niye
sen delirdin mi
sen at üsdünde orak biçiyo(r)sun
bin gatından haram ossun
onun çocukları bey ğibi yaşasın öyle mi
sen nerem deyon ya hu Türken Ğelin
ben ne güveneyin hacıya-hocaya
çobannığ etdiğim ağaya-beye”
.
EŞECE
“-töbe estağfirullah töbe
gı n’olmuş bu böyle”
.
GÜSSÜN
“-coşdu anam bu coşdu
gı n’olmuş buu
“sonuradan görme
cavırdan dönme.
tö(v)bee Allahım tö(v)bee”
.
ANŞADUDU
“-gudurdu anam gudurduu;
bu eyicene n’oldum delisi oldu”
.
HAVA
“-valla isdeyicilerin yüzüne bile bakman
Allahın ona nasip etmediğini
keselerine ben mi doldurcan
haşa Allaha şirk goşmak gibi
bi de(n)k ğeli(r)sem, durduracan
Musa Emmiye soracan bi
İsdeyiciye verilen sevap mı günah mı
“sevap” derse, yandı”
.
TÜRKAN
“-a aaa, Havva Abla
değme hocalara taş çıkartırsın valla”
.
HAVA
“-bu da yoğudu gayınnamın evindeykene
“avcını sıkar, dışını yalar”dı
bi satlıkçı file ğelse
başına varsak gönnü olmazdı,
evde cıngar hazırıdı,
ıra(ha)t, dirlik vermezdi
herife “ıvga” veri(r)di
bana dayağ atdırı(r)dı
herif de zati nize delisi
üzmez-kesmezdi ğari
bana havasını atar,
anasına selam çakar
sonura da sankine,
hiş bişiy olmamış ğibi
gönnümü almaya ğa(l)kar.
emme böğün o ğün deği(l)
yoğ öyle yağma..
.
bi ğün ekmeğ eletmeye ğetdim dağa
siğirlenmiş bu neyeyse
haralda azzık ğeş ğaldı deye
boz eşşe(ği)n ne kabahatı varısa
din-iman-mintan
hemi söğüyo
hemi döğüye
mehremet etmeyo
“len enki eşşe(ği) döğme” dedim
beni dinnemeyo,
eşşe(ği) döğmekden vaz geşmedi
söğmekden caymadı
dur dedim durmadı
.
heğbedeği “tek gıra”
etişdi imdadıma,
çekersin “gıra”yı
galdırdım horazı, tınmadı
alıvırısın dayağı
ardı ardıvırsın buna,
başladı yalvarmaya
.
gatan etdim bunu öğüme yeminne
endirdim dalına etişdikcene
yağırnısı ğeldi yağırnısına
sırtı ğeldi sırtına
meletdim malla
o da oldu
bi taha mı aslaa
o deli Melit mum oldu valla
.
dak sebedi ğoluna,
herkeş kendi yoluna
geşdi borun bazarı Melit Ağa
gapba ğara deli o(ğ)lan
sür eşşe(ği)ni niğdeye
köpeğ unudur mu yediği ayazı
o da oldu
bizim herif bunu unutmadı
ğözlerimin içine bakar valla
vallaha var yaa ben de
bi(r) bile unutman;
neler etmedi
neler demedi
içimden çıkmayoru
gı onun etdikleri unudulur mu
namerd olayın unudursam
o(ğ)lannar etişince
sinnenmeye başladı gayınnam
hı deyvisem hışaracaklar ebelerine,
Melide de
emme demen
Allaha ası ğelmen.”
!
TÜRKAN
“-aman abla sakın!
öyle ama ne yapacaksın
geçmiş geçmişde kalsın
böyle kendine eziyet edersin
Allaha havale et gitsin”
.
HAVA
“-elim-ğolum dutuyokana
kendi işimi kendim ğörün
Allah bana gol ganat vermiş,
yetmezse evlat vermiş
dedim “-malla öldürün”
.
“-benim elim armıt mı toplayoru
bilmen valla neyine ğüveniyoru”
.
“-ne ğeşdi elinee
n’oldu ga(yri)
ay deli; Goca Gara Fadimee
gıdi hortlayasıca
hortlayıp da singildeyesice
kökü kökme(ği) guruyasıca
.
o gedip de
ben dilektor olunşa var ya
köye kepici ğeldikçene
kepicinin başından ga(l)kmadım
kepicide ne var, ne yoğusa
ilazım ossun, olmasın
aldım satdım savışdırdım
çoç(u)klara da ğelinnere de ğarışmadım,
üçer-beşer
şeker-meker
cincik-boncuk
ayna-darak
tabak-mabak
oyuncak moyuncak.
!
herkeş sevdiğini alsın,
muradına ersin,
herkeşin başı göğe değsin
herkeş birbirini sa(ha)plansın;
madem ireyhimde horun
işde ğeldim gediyorun,
dünnaya bi taha mı ğelecen
gazzık mı çakacan allasen
gerisi sen ağa,
ben paşa
neye kendime dert ede(yi)n
öyle de(ğil) mi Türkeen
.
TÜRKAN
“-öyle tabi, işin aslı
insan insanca yaşamalı”
.
HAVA
“-dünnaya bi taha mı ğelecen ğı
yeycen-işcen-gezcen
“dişin keseriken yeycen” demiş eveli biri
emme o ğenşlik ğalmadı ki
Canab-Allah harcadıkçana verdi
elhamdürüllah; yedikçene yeyesim ğeldi
her şey bereketlendi
!
“kiyat parayna(n) ataş dutuşduruyoz” demiş
Garavelinin ğarıya Gebeş Nezire
ben ondanğeri mi ğalacan,
hemi de neyye
ben de kiyat paraynan
ataş dutuşduracan
yere düşenin üsdünden atlaycan
mani olanı devirecen-çıynaycan
ben anamdan bi taha mı doğcan
yatdı balık yan geder anasına sata(yı)n
.
TÜRKAN
“-öyle haklısınız doğru, Havva abla haklı
elbette insan yaşadıklarından ders almalı”
.
HAVA
“-do(ğ)ruya do(ğ)ru
esgiden nası(l) eder-dutar
nası(l) başa çıkar,
nası(l) erer yeterdim ne bileyin
(y)okarda Allah var
her bişiycikleri ğörüp, bilip duru(r)
ahretde mi decez do(ğ)ruyu
valla ne yalan söyleyen
essah; hinci ne deyen
ben yalan deyemen
Haççıba da bilip duru(r)
neye mal olu(r)sa ossun
oldu bitdi dobura-dobun
.
içim-dışım birdir benim ğelin
alınan alınsın,
gücenen gücensin
Türken Ğelin
olcağsa olcak
dolcağsa dolcak;
o ğadak
beğenmeyen o(ğ)luna alıvımasın
hu yaşdan keyri değişe mi bilecen
ne deyen; ne derse desin allasen
ben eli neneyen
ben kendi fetdatıma bakarın,
neye yalan deycen deye kılı kırk yarayın
vallahi billahi
her şey Allahın malimi
.
TÜRKAN
“-evet, çok doğru, tabi ki
doğruluk elbette en güzeli”
.
HAVA
“-ha yıldan yıla,
yalancı arifede
boğazlatdırın da bi kel horazı
çocuklara amin çığrışdırıvırın daa
ö(ğ)len camiden çıkınca da hocaya
“buyur” ederin
aşın üsdüne hö(y)le
etinden didiklerin de
ıccık da garabüber, gırmızıbüber dedikleyin
ekelerin de “gaşşık dut” derin hocaya
dova etdirivirin
anamın-bobamın uruhlarına hediye edivirin
o ğadak
elimden başga ne ğeli(r) Haççıba; ne bileyin
senin ğözel ğelinin ğibi okumuş de(ği)lin
anamızdan-bobamızdan
etirafdan, gonu-ğonşudan
öyle ğördük,
öyle belledik,
mekdabına ğetmedik
mekdabı yoğudu hiş bişiyin
bişiy etmedik-edemedik neydeyin”
.
biz köylüyüz, köylük yerde
anandan bobandan nası(l) ğörüsen öyle
eveli adamın biri
“adım demiş hıdır,
elimden gelen budur”
“-Allah gabil etsin” öyle de(ğil) mi
.
HAÇCACA
“-doğru de(rsi)n, hoş söylersin
hepiciğimiz öyleyiz Hava Ğelin”
.
EŞECE
“-öyle, öyle yoğudu ki
varıdın da ğetmedik mi”
.
ANŞADUDU
“-sonura oldu; varıdın emme
bu seftede ğızları yollamadık neyeyse
halı dokudular,
bobaları bildi
“ğetmesin” dedi,
ğocaya verdi
gelin oldular
bobasının derdi “ağırlık”
gapıda o(ğ)lan etişdi; everemedik
ğızları verdik
verividik getdiler
ağalarını everdiler”
.
HAVA
“-valla.. talla var ya
cahılız ya! ay gadın gardaşım;
elimizden bu ğadak geliyoru hindi;
hinci ne desem yalan,
inanman
hay olmadan ğedesice
o mal-maşat yok mu
i(n)sanın gücünü-iliğini guruduyoru
hankı birine etişce(ği)mi bilemeyorun
ağşam oldu muydu
höyle atılıp gediyorun
.
i(n)san canına dünnasına doyuyoru
ged aman bee;
malında-maşadında çıksın
i(n)san hısımı, akrabayı
ğeş onu;
hurda bi ğapı ğonşuyu
het da Haççıbamı bile
esginki eşi dosdu
het da yeri ğeliyoru da
herifi bile ehmal ediyoz bazan
ağşam oldu da aşdılar mı telezonu
olmadan gedesicenin herifleri
“dedim de dedim” malla,
gonu-ğonşu ayıbımıza, gusurumuza
bakmasın ga(y)ri
varısa da, yoğusa da
“çay getir” Safıya
“gırıntı ğetir” Safıya
“sürahi” çıkmayınşa
ya da “ireklamlar”
Safıya da gulağ asmaz inan
neydeyin hinci elimizden ne ğeli(r)
ga(y)ri “azımızı çoğa saysınnar”
Allah bilip duru(r) galbimizdeğini
herkeşe gizli de ossa
her bişeyimiz O’na ayan
Allah gabil etsin ga(y)ri
ne deyen hinci”
.
İMİNE ĞELİN
“Allah gabil etsin”
.
TÜRKAN
“-ne mutlu onlara
siz de var da size geliyorlar
ne mutlu; sizde televizyon var
kapınız açık komşulara”
.
HAVA
“-içerde
çeniz sandığın üsdünde
hayır oluyoru ğonşulara”
valla eyi oluyoru!
“-kendi anama bobama
nasip olmadı valla
emme onnar uçu(n)
o(ğ)lan gardaşımız (v)mar.. agam
çok şükür..”
.
evlerinde oturuyoru,
pacasını tütüdüyoru
mezerlerine sa(hi)p çıkıyoru
anamın bobamın adlarını ğodu,
bobamgili adlarıynan yaşadıyoru
hayır hasenadını ediyoru
“hesapsız kitapsız şükür”
bobamın evinin paçasını tütdürür
i(n)şallah; onun çocukları da,
onun adını yaşadıllar,
bobalarına dova etdiriller
bobamın pacasını tütdürüller
.
HAÇÇACA
“-nasip, elhamdürillah şükür,
hesapsız kitapsız bin şükür
i(n)şallah bizikinide İrbem yüttürür”
.
TÜRKAN
“-ne mutlu sizlere
sizleri tanıdığıma memnunum ben de
.
GÜSSÜN
“-ıramatlık bobam da severdi
ğonu-ğonşuyu, ğeleni-ğedeni
..
.


[1] cumay derneği; perşembe
[2] taraşmak ; ardı ardına sürü gibi
[3] kehel: tembel, işe yaramaz, miskin, uyuşuk, işe yaramaz, erincek
[4] irkmek: biriktirmek, servet edinmek