B)-NEFES

Soluk alıp verme olarak bilinen NEFES, Edebi anlamda ise genel olarak Alevi-Bektaşî dergâhların da, Cem evlerinde düzenledikleri semah programları aralarında saz eşliğinde ve genellikle bir makam ile okunan nükteli, zarif, yer yer laubali ifadeler de ihtiva eden manzumelere
Nefes deniliyor.

Şekil bakımından halk edebiyatı nazım türlerinden koşma gibi dörtlüklerden meydana gelen nefesler, çoğunlukla ve hece vezni ile yazılır. Nefesler, ele aldıkları konulara göre âşıkâne, kalenderâne, felsefî veya didaktik mahiyette hicviyye, methiye ve mersiye tarzında, "insan-ı kâmil", "On iki imam" hakkında yazılmış da olabilir.

Müziksiz okunanlarına "nutuk", saz eşliğinde (ezgi ile söylenenlere) ise "nefes" denilir.
Nefeslerin büyük bir kısmın da insandan, insani değerlerden, yeryüzündeki varlıklar içinde insanın özel ve üstün oluşundan, ilâhî değeri bulunduğundan söz edilir.
.
NEFESİN ÖZELLİKLERİ

Bektaşi şairlerinin yazdığı tasavvufi şiirlerdir. Genellikle, nefeslerde tasavvuftaki Vahdet-i Vücud felsefesi anlatılır. Bunun yanında Hz. Muhammed (A.S.M) ve Hz. Ali (R.A) için övgüler de söylenir. Nazım birimi dörtlüktür. Dörtlük sayısı 3 ile 10 ve daha fazla arasında değişir. Hece ölçüsüyle yazılırlar. Ama aruz ölçüsüyle yazılan nefesler de vardır. Nefeslerde, kalenderâne ve alaycı bir üslup dikkati çeker. Duygu ve düşünceleri nükteli bir şekilde ve zarafet ölçüleri içinde söylemek nefesin en belirgin özelliğidir.

DEMEDİM Mİ ?

Güzel aşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi.
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi.

Yemeyenler kalır naçar
Gözlerinden kanlar saçar
Bu bir demdir, gelir geçer
Duyamazsın demedim mi.

Gidelim ali seyrine
Çıkalım meydan yerine
Can-ü başı hak yoluna
Koyamazsın demedim mi.

Pir Sultan Abdal Şahımız
Hakk’a ulaşır rahımız
On İk’imam katarımız
Uyamazsın demedim mi

Pir Sultan Abdal


Bu da Aşık Lüzumsuz’dan bir nefes

BİLMEDİĞİN

Adem oğlu, hele bir bak
Çok sırlar var bilmediğin
Nasip etmez her şeyi Hâk
Çağrılar var gelmediğin

Aydınlatırken, gündüzü
Gecesiyle, tarttı bizi
Niye verdi, bahar, yazı
Çok öğüt var almadığın

Örnek Muhammet le, Ali
Nerden çıktı bunca veli
Özel yaratırken gülü
Kaç derya var dalmadığın

Boşa hayal kuruyorsun
Gönlü niye yoruyorsun
Hala benlik sürüyorsun
Gururun var salmadığın

Lüzumsuz’un hazı var da
Elinde de sazı var da
Ömrün kışı, güzü var da
Namazlar var, kılmadığın

Sadık DAĞDEVİREN
Aşık LÜZUMSUZ