Bu şiir, derin bir birlik-irfan-muhabbet damarını çok yalın, halkın diline yakın ama vurucu bir şekilde işliyor.
Şiirin omurgası şu tezatların ısrarla tekrarlanan "ayrı" – "bir" zıtlığında yatıyor:
Tenler ayrı, can bir
Yönler ayrı, han bir
Unlar ayrı, nan bir
Dinler ayrı, kin bir (burada kin yerine "bir" olması en çarpıcı hamle)
Tonlar ayrı, don bir
Yaratıcıdan gelen bahtiyarlık ortak payda iken, yeryüzündeki her ayrılık (beden, coğrafya, ekmek, inanç, renk/elbise) aslında bir tek can/han/nan/kin/don gerçekliğinde birleşiyor. Bu, tasavvufi "vahdet" anlayışının modern, sokak diliyle yeniden yazılmış hâli gibi duruyor.
En sarsıcı dize bence "Dinler ayrı kin bir bizde".
Çünkü burada şair cesur bir tersyüz etme yapıyor: İnsanlık tarihinde dinlerin ayrıştırdığı, hatta düşmanlaştırdığı şeyin aslında tek bir kinde (nefrette) birleştiğini söylüyor. Kin ortak payda olunca, geriye kalan bütün ayrılıklar anlamsızlaşıyor. Bu dize hem acı bir teşhis, hem de barışa dair sessiz bir davet.
Unlar ayrı nan bir dizesi ise Anadolu'nun en eski bilgeliğini fabrika çağında hatırlatıyor: Hammadde farklı olabilir, katkı maddesi değişebilir ama sofraya gelen ekmek birdir. Bu metaforla şair, küresel tüketim çağında bile insanlığın ortak karnını ve ortak rızkını işaret ediyor.
Son kıtadaki "Boyacının emri öyle" ifadesi ise şiire hem mahlas hem de kaderci bir mizah katıyor. Boyacı (Allah’ın boyacı sıfatına selamla) her şeyi kendi renk/ton farkıyla boyuyor ama sonuçta hepsi aynı don (elbise, suret, varlık kumaşı) oluyor.
Özetle: Şiir, çok renkli, çok sesli, çok inançlı bir dünyayı kabul ederken bütün bu farklılıkların altında tek bir can olduğunu haykırıyor. Ayrılıkların gürültüsüne rağmen "bir"i hatırlatıyor. Hem teselli, hem sorgulama, hem de yumuşak bir başkaldırı içeriyor.
Delibal’in kalemiyle yazılmış bu kanun, günümüz kutuplaşma ikliminde yeniden okunduğunda daha da yakıcı geliyor:
Hepimiz ayrı tenlerdeyiz, ama kin bile birdir… o hâlde neden hâlâ ayrı hanlarda ısrar ediyoruz?
Anlatımı sırası çok öz, çok vurucu. Tebrikler Celil Çınkır’a Düşün egzersiz alemine taşıdı beni.... Selam ve Sevgiler bırakıyorum.