Katırtırnağı (Spartium junceum), baklagiller (Fabaceae) familyasından Akdeniz’e özgü bir çalı türü. Akdeniz dışında Kuzeybatı Afrika ve Güneybatı Asya’da bulunur. Katır tırnağı, genellikle sarı, hoş kokulu çiçekleri olan, çalı formunda, dayanıklı bitkileri ifade eder. Türkiye’de en yaygın ve bilinen türü Spartium junceum olsa da, farklı cinsler altında benzer isimle anılan bitkiler mevcuttur.
Genellikle kuru, kumlu topraklarda ve güneşli yerlerde görülür. Spartium cinsinin tek türüdür diğer yandan Cytisus ve Genista cinsleriyle yakın benzerlik gösterir.
Katırtırnağı 2–5 m uzunluğunda (bazen 5 m) çok sayıda gövdeye sahip bir çalıdır. Kalın, etli gri-yeşil sürgünleri ile 1–3 cm uzunluk ve 2–4 mm genişliğinde seyrek küçük yaprakları vardır. Fotosentez olayı daha çok yeşil sürgünlerde meydana geldiği için yaprakların işlevi önemsizdir.
Geç ilkbahar ve yazın gelişen, oldukça yoğun ve hoş kokulu soluk sarı çiçekleri 2 cm çapındadır. Yaz sonunda olgunlaşan siyah legümenler 4–8 cm uzunluk, 6–8 mm genişlik ve 2–3 mm kalınlıktadır. Legümenler çatlayarak açılır, çoğu kez işitilebilecek düzeyde olan bu çatlamayla tohumlar ana bitkiden ayrılarak etrafa saçılır.
Sarı, mor ve turuncu renk ağırlıktadır

ÇEŞİTLERİ

1. Spartium Junceum (İspanyol Katır Tırnağı)
En yaygın olarak peyzajda ve doğada rastlanan türdür.
Özellikleri: Baklagiller (Fabaceae) familyasından, çalı formunda, sarı çiçekli ve çok hoş kokuludur.
Kullanım: Kuraklığa dayanıklı olduğu için yol kenarları, park ve bahçe düzenlemelerinde peyzaj bitkisi olarak sıkça kullanılır.
Görünüm: Dikenli değildir, yeşil dalları vardır.

2. Ononis Spp. (Kır Katır Tırnağı / Kayışkıran)
Ononis cinsine ait türler genellikle daha küçük çalı veya otsu yapıdadır.
Özellikleri: Genellikle dikenli yapıdadırlar ve "kayışkıran" olarak da bilinirler.

3. Diğer İlgili Türler ve İsimlendirmeler
Katır tırnağı, morfolojik benzerlikler nedeniyle bazı diğer çalı türleriyle karıştırılabilir veya benzer isimlerle anılabilir:
Genista Spp. (Katır Tırnağı/Tüylü Katır Tırnağı): Sarı çiçekli, çalı formunda başka bir cinstir.
Ulex Europaeus (Dikenli Katır Tırnağı): Çok dikenli ve sarı çiçekli, oldukça istilacı bir çalı türüdür.
Serapias Vomeracea (Katır Tırnağı Salep): Bir salep türüdür ve yumruları için yetiştirilir.

KULLANIMI: Tıbbi amaçlarla kullanılan türleri mevcuttur. Peyzaj çalışmaları, erozyon kontrolü ve hoş kokusu nedeniyle bahçe düzenlemesi


KATIR TIRNAĞI-(Spartium junceum)

Mevla’m öylesine, güzellik vermiş
Akdeniz’e hastır, katır tırnağı
Güzellikten yana, bir şahesermiş
Doğaya da süstür, katır tırnağı

Katır tırnağına, benzeyen çiçek
Peyzaj mimariyi, o da bilecek
Park ile bahçede, yüzler gülecek
İnsanla temastır, katır tırnağı

Bazı türlerinden, ilaç oluyor
Tohum dağılınca, her yer doluyor
Erozyonlar bile, bak son buluyor
Çok güzel hevestir, katır tırnağı

Dikenli olanı, ayrı bir güzel
Salep olan ise, özel mi özel
Hoş kokulusuna, değmesin gazel
Doğada nefestir, katır tırnağı

Kuşlar serenatta, bülbül avazlı
Çiçekleri bir gçr, sarı, beyazlı
Salınırken böyle, o nazlı nazlı
Rüzgarlara sestir, katır tırnağı

Yaz ayları ile, son bahar açar
Bulunduğu yerde, kokusun saçar
Sevildiğin bilir, seveni seçer
Soğuklara küstür, katır tırnağı

Her kıtada olmaz, işin gerçeği
Çekiyor kendine, her kelebeği
Lüzumsuz bu çiçek, bir yaz çiçeği
Aşıklara dosttur, katır tırnağı

Sadık DAĞDEVİREN
Aşık LÜZUMSUZ