Demokrasi, klasik tanımıyla “halkın kendi kendini yönetmesi” olarak öğretilir. Ancak modern devletlerde bu yönetim, doğrudan değil temsili biçimde gerçekleşir. Bu durum, teoride halk iradesini korurken pratikte ciddi bir sorunu da beraberinde getirir: Temsilcilerin, yetkiyi aldıktan sonra kamusal çıkar yerine kendi çıkarlarını önceleme ihtimali.
Demokrasinin birçok türleri() olduğundan, “Hangi demokrasi?” diye sormak gerekiyor.
Demokrasi tarih boyunca farklı eleştirilerin hedefi olmuştur. Sokrates, bilgisiz çoğunluğun kararlarının adil sonuçlar doğurmayacağını savunurken; Platon demokrasiyi “şarlatanlar düzeni” olarak nitelemiştir. Buna karşılık Abraham Lincoln, demokrasiyi “halkın, halk tarafından, halk için yönetimi” şeklinde idealize eder. Winston Churchill ise daha gerçekçi bir yaklaşımla, onun kusurlarına rağmen “en az kötü yönetim biçimi” olduğunu ifade eder.
Zamanla temsili, liberal ve sosyal demokrasi gibi modeller geliştirilmiş; bireysel haklar, özgürlükler ve sosyal adalet bu sistemin temel unsurları hâline getirilmiştir. Ancak tüm bu kuramsal gelişmelere rağmen, demokrasinin başarısı büyük ölçüde uygulayıcıların niteliğine bağlıdır.
Burada temel sorun, demokrasiyi yalnızca bir seçim mekanizması olarak görmek ve onu etik, liyakat ve hesap verebilirlik ilkelerinden bağımsız düşünmektir. Oysa demokrasi, sadece çoğunluğun iradesi değil; aynı zamanda azınlığın hakkını koruyabilme kapasitesidir.
Dolayısıyla mesele şudur: Demokrasinin olduğu ülkelerde gerçekten halkın iradesini yönetime ne kadar yansıyor? Önemli konularda referandumla halkın görüşüne başvuruluyor mu? Yoksa demokrasi “halkın iradesi” denilerek belirli güç odaklarının yönlendirdiği bir araç hâline mi geliyor? Bu soruya verilecek cevap, demokrasinin niteliğini belirleyecektir.
_________________________________________
() Demokrasi Türleri:
• Doğrudan Demokrasi: Halkın, aracı veya temsilci olmadan doğrudan politika kararlarına katıldığı, antik Atina’da görülen demokrasi.
• Temsili Demokrasi: Vatandaşların kendi adına karar verecek temsilcileri (milletvekili vb.) seçtiği model.
• Liberal Demokrasi: Hukuk devleti ilkesiyle bireysel hak ve özgürlüklerin koruma altına alındığı model.
• Sosyal Demokrasi: Siyasi eşitliğin yanı sıra ekonomik ve sosyal eşitliği, gelir adaletini ve sosyal devlet uygulamalarını önceleyen demokrasi
• Müzakereci Demokrasi: Siyasi kararların, vatandaşlar veya temsilcileri arasında yapılan açık tartışma ve müzakereler sonucunda alınmasını savunur.
• Militan Demokrasi: Demokrasiyi yıkmaya yönelik faaliyetlere karşı, demokratik hak ve özgürlükleri sınırlandıran demokrasi.(tr.wikipedia.org)