Tek eşlilik (monogami), birçok toplumda normatif bir aile yapısı olarak kabul edilir ve nüfusun eşit dağılımına dayalı sosyal düzenin sağlanmasında işlevsel bir rol oynar. Fonksiyonelcilik kuramına göre, tek eşlilik toplumsal istikrarı ve normların sürekliliğini sağlar; mirasın düzenlenmesi, toplumsal rollerin belirlenmesi ve ekonomik kaynakların dağılımı açısından işlevsel bir modeldir. Ancak insan doğası ve bireysel ihtiyaçlar bağlamında bu model, her zaman mutlak bir uyum sunmaz.

Farklı kültürel bağlamlarda çok eşlilik (poligami) veya esnek partner ilişkileri görülmektedir. Örneğin, bazı Afrika, Orta Doğu ve Pasifik toplumlarında poligami, ekonomik, politik ve sosyal stratejilerin bir parçasıdır. Tarım ve pastoral toplumlarda geniş aile yapısı, üretim ve iş gücü açısından rasyonel bir çözüm sunar; evlilikler, yalnızca duygusal bağ değil, aynı zamanda kaynakların ve sosyal sermayenin yönetimi için bir araçtır. Sosyologlar olarak bu durumu, evlilik ve aile kurumunu “toplumsal yapı ve işlevsellik” açısından analiz ederken, bireysel arzuların toplumsal normlarla nasıl kesiştiğine işaret ederiz.

Evlilik ve partner seçiminde insan davranışlarını açıklayan diğer bir yaklaşım ise evrimsel psikoloji ve bağlanma teorisidir. İnsanlar, biyolojik ve psikolojik gereksinimler doğrultusunda farklı bağlanma stratejileri geliştirmiştir. Tek eşlilik, bazı bireyler için güven, sadakat ve derin bağlar sunarken, diğer bireyler için doğal arzularını sınırlayan bir yapı olarak algılanabilir. Bu durum, birey-toplum çatışması bağlamında açıklanabilir; yani bireysel ihtiyaçlar ile toplumsal normlar her zaman örtüşmez.

Sosyolojik literatürde, tek eşliliğin işlevselliği ve çok eşliliğin rasyonelliği, her iki modelin de toplumsal ve kültürel bağlamdan bağımsız olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir. Yapısal işlevselci bakış açısı tek eşliliğin toplumsal istikrar için gerekli olduğunu vurgularken, kültürel görelilik perspektifi, farklı toplulukların farklı evlilik biçimlerini rasyonel ve anlamlı şekilde benimsediğini ortaya koyar.

Sonuç olarak, tek eşlilik hem toplumsal düzen hem de bireysel istikrar açısından işlevsel bir model olabilir. Ancak insan doğası, duygusal, biyolojik ve sosyal ihtiyaçların bir bileşkesidir ve bu ihtiyaçlar farklı kültürel ve tarihsel bağlamlarda farklı evlilik biçimlerini meşru kılar. Sosyolojik analiz, evlilik biçimlerinin ne ölçüde doğaya uygun olduğunu belirlemede, hem bireysel psikolojik gereksinimleri hem de toplumsal yapıyı eş zamanlı olarak dikkate alır.

Dipnot: Site arkadaşımız Ufuk Beyin ricası üzerine yazdım..