Tanıtım Yazısı
Türkiye’de gündemden hiç düşmeyen üniversite reformu, geçmişte “ıslahât” günümüzde de “reform” adı altında sürekli olarak tartışılan bir konu oldu. Dün bunları dayanak göstererek yapılan “tensikât” yani “tasfiyeler” ise reform gündeminin zorunlu sonuçlarıydı. Bugün ise ulaşılan noktada, toplumun üniversiteler konusunda beklentileri hâlâ karşılanamamış, tartışmalar ve uygulamalar bizleri bir uzlaşmaya değil adeta kısır bir güç çekişmesine götürmüştür.
Oysa günümüzde tartışılan üniversite sorunlarının temelinde ülkemizde varolan üniversite sisteminin nasıl kurulduğu, nasıl geliştiği ve hangi sorunları dünden bugüne taşıdığı yatmaktadır. Bunların ayrıntılı olarak bilinmemesi, vazgeçilmez gündem olan “reform” konusunda atılacak her adımı eksik bırakacak, sürekli olarak “reform” ile “tasfiye” kelimeleri yanyana gelecek, bunun sonucunda özgür ve özerk üniversite kavramı hayal olacaktır.
Türkiye’de üniversite tartışmalarının kökenlerine inmek, bugünün sorunlarını çözmeye çalışırken, geçmişin deneyimlerini olgusal olarak yorumlayıp, nesnel sonuçlar çıkarmak sorumlu her akademisyenin görevi olmalıdır. Bunları bilmeden yapılacak “akademik düzenlemeler” ya da gelip geçici siyasal dönemlerin dayattığı koşullara uygun olarak oluşturulan “merkezi-otoriter” yapılar, özgür üniversite kavramından da uzaklaşmayı getirecektir. Bu nedenle Türkiye’de Darülfünun’dan günümüze tüm üniversite tarihini bütünüyle ve ilk elden belgeleriyle değerlendirmek, bu deneyimleri üniversitelerimizin gelecek kuşaklarına aktarmak büyük önem kazanmaktadır.
İşte, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları olarak beş cilt halinde sunduğumuz Prof. Dr. Emre Dölen’in büyük bir emek sonucunda hazırladığı Türkiye Üniversite Tarihi, böyle bir ihtiyacın ürünü olarak doğdu. Kurulduğu günden bu yana akademik yayıncılığın sorumluluğunu tüm yanlarıyla yerine getiren yayınevimiz, kendini de bu sorunların ve tartışmaların içinde gördüğü için böyle bir yayını üniversite dünyamıza kazandırmaktan dolayı onur duymaktadır.
İÇİNDEKİLER
Yüksek Ziraat Enstitüsü’nün Kurulması ● Özerk Üniversite Dönemi ve Yeni Üniversite Kanunu ● Tasfiyeler ve Olayların Başlaması ● 147’ler Olayı
Bu Kitap İle İlgili Yorumlar: ÜNİVERSİTE TARİHİ
TARHAN ERDEM
RADİKAL GAZETESİ
04 MAYIS 2010
Gençliğimde, mezun olduğum İstanbul Teknik Üniversitesi’nin başlangıcı sayılan, aslında
orduya istihkam subayı yetiştirmek üzere kurulan Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn hakkında okumaya başlamış, devam etmek için önce Osmanlıca öğrenmek gerektiğini anlayınca hevesim içimde kalmıştı.
O kısa deneme sonrasında, ülkemiz maarif tarihi üzerinde çalışma yapan az sayıdaki yazara ayrı bir saygı duymuşumdur. Beş ciltlik Türkiye Maarif Tarihi (1939) ve Mecelle-i Umur-u Belediye (1924) gibi, bir çoğu türünün ilki olan ve geniş inceleme gerektiren çok sayıda kitabın yazarı olan Osman Ergin bunların önemlilerindendir. Darüşşafaka mezunu Osman Ergin’in çalışma ve yazma gücü hayran kalınacak düzeydedir.
Son aylarda benzer bir fikir adamı ve yazarla karşılaştık: Emre Dölen. Sayın Dölen, beşinci cildi geçen ay yayımlanan ‘Türkiye Üniversite Tarihi’ (TÜT) adlı eserin yazarıdır.
Kimya eğitimi gören Emre Dölen, ülkemizde kendi mesleğinin eğitim tarihini inceleyerek bilim tarihiyle uğraşmaya, başlamıştır. 1995’de, bilim politikaları konusunu ele alan bir kongreye, ‘1933 Üniversite Reformu’ hakkında bir bildiri sunmuş ve konunun çekiciliğine kapılarak, sonraki yıllarında yalnızca yüksek öğretim tarihini incelemekle geçirmiştir. Dölen, geçen on yılda vaktinin tamamında son kitabı üzerinde çalışmıştır.
Aralık ayında yayımlanmaya başlayan ‘TÜT’ gibi büyük bir eserin, her ay bir cildinin yayımlanarak beş ayda tamamlanması önemli bir başarıdır. Bu başarının arkasında İstanbul Bilgi Üniversitesi ve üniversite yayınları yöneticisi Fahri Aral vardır. Fahri Bey yönettiği yayınevini, üç dört yıl içinde, böyle büyük eserleri aylar içinde yayımlayabilen bir kuruma dönüştürmüştür.
Geçen hafta ‘TÜT’ün yayımı nedeniyle, bu kitabın yazarının eğitim gördüğü ve ilk meslek hayatında öğretim görevlisi olarak çalıştığı İstanbul Üniversitesi’nde bir toplantı düzenlendi. Bu toplantıda Emre Dölen’le tanışma olanağı buldum. Dölen törende yaptığı konuşmasında belgelerin ‘yüzde 90’dan fazlasına’ ulaştığı söyledi. Sanıyorum bundan sonra olayları yorumlamaya başlayıp, günümüzle ilişkilerini inceleyecektir. Tarih biliminde, ne kadar ayrıntıya inilir, bir anlamda incelirse, güncele hizmet etmeye, günümüz için değer kazanmaya başlanır. Dölen’in yapacağı daha çok iş var!
Toplantıda konuşan İstanbul Üniversitesi Rektörü, üniversitesinin yüksek öğrenim tarihindeki yerini anlattı, kusura bakmasın, ‘günümüzdeki yerini biliyor mu acaba?’ diye düşünmekten kendimi alamadım.
Emre Dölen’in 937’si ekler ve 115’i kaynakça ve dizine ayrılmış toplamda 3 bin 400 sahife olan eserini, baştan sona incelemeye çalıştım, bazı kısımlarını da okudum.
Her kısmın sonuna eklenen ‘Ekler’ ve çok sayıdaki ‘çizelgeler’ kitabın bence kaynaklarını içeriyor. Her değerlendirmenin eklerde bir karşılığı bulunuyor. Nizamname, kanun gibi hukuksal belgelerin çoğu tam metin verilmiş. Yüksek öğretimle ilgili hazırlanmış hemen bütün raporların metinlerini eklerde bulmak olası.
Her biri ilgi çeken ve yüksek öğretim için önemli belgeler, çıkarılması için uzun araştırmalar gerekli çizelgeler yazarın çalışma titizliğini gösteriyor.
Bu arada 1869’da Tahsin Efendi’yle başlayan ve 1980’de binlerce öğretim üyesine yapılan acımasız kıyıma kadar, 17 ayrı tasfiye listesi çarpıcıdır. Yazar, bu büyük eserini ‘Ögünümüze kadar hep siyasal nedenlerle Darülfünun ve Üniversitelerden tasfiye edilen, kimi sefalete düşen, kimi kahrederek kısa bir süre sonra bu dünyayı terk eden, çoğunun hayatları ve umutları mahvolan öğretim elemanlarının anısına’ ithaf etmiştir.
Yazara göre, ‘Üniversite tarihi siyasal tasfiyeler tarihidir’. Böyle olunca da, sanayi devrimiyle birlikte, bilimsel devrimini de kaçırdık. Emre bey, ‘geçmişle hesaplaşmak’ gerektiği kanısındadır, evet ama ‘hangisiyle hesaplaşacağız?’; ayrıca hesaplaşmak yetecek mi?
diye sormadan edemiyorum!
Sayın Dölen’in üzerinde durduğu konulardan biri de, yurtdışından gelen hocalardır. Kitapta, yabancı bilim adamlarının tamamının adları, bilimsel alanları ve yüksek öğretimle ilgili görüşlerinin listeleri veriliyor. Yazar pek çoğunun hizmetlerini gerçekçi ölçülerle değerlendirmiştir.
Üniversite tarihimiz 150, nihayet 200 yıllık bir zamanı kapsar. İlk üniversite, İstanbul Üniversitesi, ikincisi 1944’de kurulan İstanbul Teknik Üniversitedir. O yıldan 1982’ye kadar üniversite sayısı 19’a ulaşmıştır. Bu dönemin tarihini Emre Dölen önümüze koymuş oluyor.
Sözü dağıtmayayım, ‘TÜT’ yazarı Emre Dölen’i ve kitabı bilim dünyamıza kazandıran Fahri Aral’ı kutluyorum, onlar sayesinde yüksek öğretim tarihimiz elimizin altındadır.
Oysa günümüzde tartışılan üniversite sorunlarının temelinde ülkemizde varolan üniversite sisteminin nasıl kurulduğu, nasıl geliştiği ve hangi sorunları dünden bugüne taşıdığı yatmaktadır. Bunların ayrıntılı olarak bilinmemesi, vazgeçilmez gündem olan “reform” konusunda atılacak her adımı eksik bırakacak, sürekli olarak “reform” ile “tasfiye” kelimeleri yanyana gelecek, bunun sonucunda özgür ve özerk üniversite kavramı hayal olacaktır.
Türkiye’de üniversite tartışmalarının kökenlerine inmek, bugünün sorunlarını çözmeye çalışırken, geçmişin deneyimlerini olgusal olarak yorumlayıp, nesnel sonuçlar çıkarmak sorumlu her akademisyenin görevi olmalıdır. Bunları bilmeden yapılacak “akademik düzenlemeler” ya da gelip geçici siyasal dönemlerin dayattığı koşullara uygun olarak oluşturulan “merkezi-otoriter” yapılar, özgür üniversite kavramından da uzaklaşmayı getirecektir. Bu nedenle Türkiye’de Darülfünun’dan günümüze tüm üniversite tarihini bütünüyle ve ilk elden belgeleriyle değerlendirmek, bu deneyimleri üniversitelerimizin gelecek kuşaklarına aktarmak büyük önem kazanmaktadır.
İşte, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları olarak beş cilt halinde sunduğumuz Prof. Dr. Emre Dölen’in büyük bir emek sonucunda hazırladığı Türkiye Üniversite Tarihi, böyle bir ihtiyacın ürünü olarak doğdu. Kurulduğu günden bu yana akademik yayıncılığın sorumluluğunu tüm yanlarıyla yerine getiren yayınevimiz, kendini de bu sorunların ve tartışmaların içinde gördüğü için böyle bir yayını üniversite dünyamıza kazandırmaktan dolayı onur duymaktadır.
İÇİNDEKİLER
Yüksek Ziraat Enstitüsü’nün Kurulması ● Özerk Üniversite Dönemi ve Yeni Üniversite Kanunu ● Tasfiyeler ve Olayların Başlaması ● 147’ler Olayı
Bu Kitap İle İlgili Yorumlar: ÜNİVERSİTE TARİHİ
TARHAN ERDEM
RADİKAL GAZETESİ
04 MAYIS 2010
Gençliğimde, mezun olduğum İstanbul Teknik Üniversitesi’nin başlangıcı sayılan, aslında
orduya istihkam subayı yetiştirmek üzere kurulan Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn hakkında okumaya başlamış, devam etmek için önce Osmanlıca öğrenmek gerektiğini anlayınca hevesim içimde kalmıştı.
O kısa deneme sonrasında, ülkemiz maarif tarihi üzerinde çalışma yapan az sayıdaki yazara ayrı bir saygı duymuşumdur. Beş ciltlik Türkiye Maarif Tarihi (1939) ve Mecelle-i Umur-u Belediye (1924) gibi, bir çoğu türünün ilki olan ve geniş inceleme gerektiren çok sayıda kitabın yazarı olan Osman Ergin bunların önemlilerindendir. Darüşşafaka mezunu Osman Ergin’in çalışma ve yazma gücü hayran kalınacak düzeydedir.
Son aylarda benzer bir fikir adamı ve yazarla karşılaştık: Emre Dölen. Sayın Dölen, beşinci cildi geçen ay yayımlanan ‘Türkiye Üniversite Tarihi’ (TÜT) adlı eserin yazarıdır.
Kimya eğitimi gören Emre Dölen, ülkemizde kendi mesleğinin eğitim tarihini inceleyerek bilim tarihiyle uğraşmaya, başlamıştır. 1995’de, bilim politikaları konusunu ele alan bir kongreye, ‘1933 Üniversite Reformu’ hakkında bir bildiri sunmuş ve konunun çekiciliğine kapılarak, sonraki yıllarında yalnızca yüksek öğretim tarihini incelemekle geçirmiştir. Dölen, geçen on yılda vaktinin tamamında son kitabı üzerinde çalışmıştır.
Aralık ayında yayımlanmaya başlayan ‘TÜT’ gibi büyük bir eserin, her ay bir cildinin yayımlanarak beş ayda tamamlanması önemli bir başarıdır. Bu başarının arkasında İstanbul Bilgi Üniversitesi ve üniversite yayınları yöneticisi Fahri Aral vardır. Fahri Bey yönettiği yayınevini, üç dört yıl içinde, böyle büyük eserleri aylar içinde yayımlayabilen bir kuruma dönüştürmüştür.
Geçen hafta ‘TÜT’ün yayımı nedeniyle, bu kitabın yazarının eğitim gördüğü ve ilk meslek hayatında öğretim görevlisi olarak çalıştığı İstanbul Üniversitesi’nde bir toplantı düzenlendi. Bu toplantıda Emre Dölen’le tanışma olanağı buldum. Dölen törende yaptığı konuşmasında belgelerin ‘yüzde 90’dan fazlasına’ ulaştığı söyledi. Sanıyorum bundan sonra olayları yorumlamaya başlayıp, günümüzle ilişkilerini inceleyecektir. Tarih biliminde, ne kadar ayrıntıya inilir, bir anlamda incelirse, güncele hizmet etmeye, günümüz için değer kazanmaya başlanır. Dölen’in yapacağı daha çok iş var!
Toplantıda konuşan İstanbul Üniversitesi Rektörü, üniversitesinin yüksek öğrenim tarihindeki yerini anlattı, kusura bakmasın, ‘günümüzdeki yerini biliyor mu acaba?’ diye düşünmekten kendimi alamadım.
Emre Dölen’in 937’si ekler ve 115’i kaynakça ve dizine ayrılmış toplamda 3 bin 400 sahife olan eserini, baştan sona incelemeye çalıştım, bazı kısımlarını da okudum.
Her kısmın sonuna eklenen ‘Ekler’ ve çok sayıdaki ‘çizelgeler’ kitabın bence kaynaklarını içeriyor. Her değerlendirmenin eklerde bir karşılığı bulunuyor. Nizamname, kanun gibi hukuksal belgelerin çoğu tam metin verilmiş. Yüksek öğretimle ilgili hazırlanmış hemen bütün raporların metinlerini eklerde bulmak olası.
Her biri ilgi çeken ve yüksek öğretim için önemli belgeler, çıkarılması için uzun araştırmalar gerekli çizelgeler yazarın çalışma titizliğini gösteriyor.
Bu arada 1869’da Tahsin Efendi’yle başlayan ve 1980’de binlerce öğretim üyesine yapılan acımasız kıyıma kadar, 17 ayrı tasfiye listesi çarpıcıdır. Yazar, bu büyük eserini ‘Ögünümüze kadar hep siyasal nedenlerle Darülfünun ve Üniversitelerden tasfiye edilen, kimi sefalete düşen, kimi kahrederek kısa bir süre sonra bu dünyayı terk eden, çoğunun hayatları ve umutları mahvolan öğretim elemanlarının anısına’ ithaf etmiştir.
Yazara göre, ‘Üniversite tarihi siyasal tasfiyeler tarihidir’. Böyle olunca da, sanayi devrimiyle birlikte, bilimsel devrimini de kaçırdık. Emre bey, ‘geçmişle hesaplaşmak’ gerektiği kanısındadır, evet ama ‘hangisiyle hesaplaşacağız?’; ayrıca hesaplaşmak yetecek mi?
diye sormadan edemiyorum!
Sayın Dölen’in üzerinde durduğu konulardan biri de, yurtdışından gelen hocalardır. Kitapta, yabancı bilim adamlarının tamamının adları, bilimsel alanları ve yüksek öğretimle ilgili görüşlerinin listeleri veriliyor. Yazar pek çoğunun hizmetlerini gerçekçi ölçülerle değerlendirmiştir.
Üniversite tarihimiz 150, nihayet 200 yıllık bir zamanı kapsar. İlk üniversite, İstanbul Üniversitesi, ikincisi 1944’de kurulan İstanbul Teknik Üniversitedir. O yıldan 1982’ye kadar üniversite sayısı 19’a ulaşmıştır. Bu dönemin tarihini Emre Dölen önümüze koymuş oluyor.
Sözü dağıtmayayım, ‘TÜT’ yazarı Emre Dölen’i ve kitabı bilim dünyamıza kazandıran Fahri Aral’ı kutluyorum, onlar sayesinde yüksek öğretim tarihimiz elimizin altındadır.
daha fazla
Yazar: Emre Dölen
Yayınevi: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
ISBN: 9786053991106
Sayfa: s.
Boyut: 19 x 24 cm
Kapak:
Tarih: 2010
Kağıt Tipi: