AHLAT’TA HALK İNANIŞLARI

Ahlat halk inanışlarından; Halk arasında anlatılan ve benim de çocukluğumun en güzel anlatısı "Hacı Nene" hikayesidir. Aslında tarihi kümbetlerden birisi olan Hacı Nene Kümbeti, Hacı Nene yaşanmışlığı olarak karşımıza çıkıyor.

Hacı Nene; Ahlat’ta yaşamış, döneminde yaşanan savaşlarda kahramanlık yapan, keramet sahibi, halk arasında dilden dile dolaşan bir halk inanışıdır.

Ahlat’ta halk arasında anlatılan hikayeye göre, Hacı Nene çok yaşlı, dindar ve yardımsever bir kadın olup, Ahlat’ta İslam ordularına yaptığı yardımları, halka olan bilgeliği ile anılır. Ahlat’ ın kuşatılmasıyla askerlere su ve yemek taşıyan, manevi desteğiyle ordunun moralini yüksek tutan kutsal bir figür olarak anlatılır.

Erkizan Mahallesinde yaşadığı varsayılan , benim de doğup büyüdüğüm mahalle ve çevresinde Hacı Nene anlatılarını büyüklerimizden dinleyerek büyüdüm.

Ahlat isminin rivayetlerinden birisi olarak da şehri kuşatan komutan (veya hükümdar), yaşlı kadının çabasını ve bilgeliğini görünce duygulanır. Şehrin eski adı "Lât" iken, ninenin derin bir iç çekişle "Ah Lât!" demesi üzerine şehrin adının Ahlat olduğu rivayetler arasındadır.

Hacı Nene, Ahlat’ın manevi koruyucularından biri olarak kabul edilir. Günümüzde sadece temelleri kalmış olan ve kendi adıyla anılan Hacı Nene Kümbetinin yıkıltıları onun hatırasını yaşatmaktadır.

Vefatından sonra bugünkü Mazlumyegül Caddesi üzerinde Ergezen Cami karşında küçük bir mezarlık içine gömülür. Adına yapılan Ahlat’taki çok sayıdaki kümbetlerden biridir. Ancak 1936-38 yıllarındaki şehir yolu yapılınca mezarlığın bir kısmı, kaldırılmıştır. Kümbet tahrip edilmiş, şuan Hacı Nene Kümbetinin sadece kalıntıları mevcut olup, Hacı Nene mezarı da hâlâ burada olduğu bilinmektedir.

Yine Erkizan Mahallesi Hamam yolu üzerinde, Adıl Kocaaslan mülkü sınırlarında Hacı Nene Çeşmesi olup, halkın içme suyu ve bağ bahçe sulaması, hayvanların suyunun içme ihtiyacının karşılandığı üç çeşmeden birisi olduğu bilinmektedir. Ancak bu çeşmeyi diğer çeşmelerden ayıran özelliği suyunun sodalı olmasıdır. Çeşme çok uzun zamanlar aktif kullanılmış hamam yolu ve dere ıslah çalışmalarında yeri değiştirilmiş, Haşimhanların mülkü içinde yola taşınmış ancak yine yol çalışmalarında Hacı Nene Çeşmesinin suyu kurumuştur.

Hacı Nene Kümbeti; Ahlat’ta bulunan 19 tarihi kümbetten biridir. Mimari açıdan diğer Selçuklu kümbetlerine benzer şekilde inşa edildiği ve aynı mahallede yer alan Erzen Hatun Kümbetiyle aynı dönemde yapıldığı bilinse de, günümüze yalnızca temel kalıntıları ulaşmıştır. Tarihi kayıtlarda ve vakfiyelerde Hacı Nine Kümbeti ve mezarı olarak adlandırılan mezarlık halk arasında bir evliya veya saygın bir yaşlı kadına ait olduğu inancıyla ziyaret edilmektedir.

Hacı Nene; Bazı yerel anlatılarda, feryad eden veya acıya tanıklık eden, bunu manevi gücüyle aşan, saygın, yaşlı kadın figürü zamanla halk dilinde "Hacı Nene" veya kutsiyet atfedilen bir "Nine" figürüyle özdeşleştirilmiştir.

Sonuç olarak; Ahlat kültüründe "Baba" ve "Nine" sıfatları, şehri korunduğuna inanılan manevi şahsiyetler için kullanılır.
(Baba Evi Ahlat yazıma bakınız)

Hacı Nene’nin de:
Şehrin manevi muhafızlarından (evliyalarından) biri kabul edildiği,
adına yapılan kümbetin, onun hatırasını yaşatmak için inşa edildiği hikayesi günümüze kadar ulaşmıştır.

BİRGÜL OTLU -AHLAT HALK İNANIŞLARI
21.04.2026

.