Arkeolojiyi arkeologsuz kendimizde yaşayabiliriz. Buna sorularla ulaşırız. Zaten arkeologlarda bunu yapıyor. Soru soruyor, mantığa ve veriye dayalı tez üretiyorlar. Çok eski tarihlerde yaşayan insanlar ile ilgili nasıl sorabilir ve ne şekilde düşünebiliriz. Herkes gibi onlarda beslenirdi. Ama onlar otu garnitür niyetine eti, ana mönü niyetine yerlerdi. Bazen et garnitürde olabilirdi. Çünkü avlanmak zordu. Ama zihinleri eti hep ana mönü kabul ederdi. Çünkü et doyurucu ve lezzetliydi. Daha derinlere gidersek eti pişirirler miydi. Pişirirlerdi. Zekaları vardı. Çubuğu oduna hızla sürterler, ateşi elde ederlerdi. Peki eti ne şekilde yerlerdi. Göl kenarında olanlar tuz kullanırdı. Diğerleri eti tatsız tuzsuz yerdi. Yemek yendikten sonra ne yaparlardı. Onlar memur değildi. Hemen güvenli bir yerde şekerlemeye başlarlardı. Daha derinlere inelim. Temizlik alışkanlıkları var mıydı. Mutlaka su içiyorlardı. Bu yüzden temizlik alışkanlıkları vardı. Vücutlarını su ile temizlerlerken ek bir şey kullanırlar mıydı.Kullanırlardı. Bu topraktı. Toprağa su katıp onu çamur haline getirirler, sonra vücutlarına sürerler ve su ile durulanırlardı. Daha derinlere inmek mümkün. Bunu diyalektik ile yapabiliriz. Ver sonuçları buldukça binlerce yıl önce yaşanmış şeyleri bilerek bundan keyif almaya başlarız. Hatta tarih öncesinden kimsenin bilmediği şeyleri keşfederek rabıtası sürekli olan bir kaynak elde edebiliriz.

Tuna M. Yaşar