DÖNERİN DÜNYADAKİ YERİ.
Döner sadece Türkiye’de değil, bütün Dünya’da bilinen ve sevilen bir lezzet ama Avrupa’da ve Dünya’da farklı isimlerle tanınıyor. Örneğin Fransa’da dönerden çok ‘gyros’ adı ile biliniyor. Meksika’da ‘al pastor’ ismi ile biliniyor. Lübnan’da çevirme ’shawarma’ adı ile biliniyor. Bunun sebebi nedir?
Biliyor musunuz, döner bundan birkaç sene önce Fransa’da yayınlanan Dünya Yiyecek Atlası adlı kitapta Almanya’da neredeyse milli yiyecekler arasında tanımlandı. Çünkü döner en çok Avrupa’da biliniyor ve tüketiliyor.
Bunun hikayesi ise uzun zamandır bu alanda çalışan Fransız Pierre Raffard’ın bize anlattığı gibi ilerliyor. Yani dönerin Avrupa’ya girişi birkaç kademe ile oluyor. Her ne kadar ilk dönerciler yaygın bir şekilde Berlin’de 1970’li yıllarda açılsa da aslında dönerin Avrupa’ya gelişi biraz daha önce. 1920’li yıllarda gene Osmanlı coğrafyasından gelen Yunan göçmenler ilk döneri özellikle Fransa’ya getiriyorlar ve burada dönercileri açıyorlar. Burada dönere döner değil kendi aralarında ‘gyros’ adını veriyorlar. Döner her girdiği ülkede o ülkenin damak tadına uyum sağlayarak kendi formunu buluyor.
1961 yılındaki çalışma yasasından sonra Türkiye’den çok göç alan Almanya’da Türk göçmenler döneri yayan ikinci dalga oluyor. Öncellikle Berlin’deki Türk mahallesinde açılan dönerciler kısa sürede pratik, çabuk ve lezzetli yiyecek olarak birçok kişi tarafından seviliyor. Daha sonra döner dükkanları sıklıkla görülmeye başlıyor. Almanya, Belçika, Hollanda, Londra, Paris bütün bu şehirlerde dönerciler var. Farklı isimlerle de olsa. Bahsettiğim gibi döner her ülke de kendini yorumluyor. Örneğin Almanya’da körili döner var, Fransa’da özellikle ‘gyros’ adı ile satılan yerlerde size döneri hangi sos ile tercih ettiğinizi sorarlar. Soslar arasında da tzazki, humus ya da harissa sosları vardır. Fransızlar sosu çok sevdikleri için ekmeğin içerisine önce sos sürülür ardından döner parçaları ve salata eklenerek servis edilir.