NEDEN SOMALİLAND?

Afrika’nın doğusunda, Aden Körfezi kıyısında yer alan Somaliland, son yıllarda yalnızca bölgesel değil küresel güçlerin de radarına giren stratejik bir coğrafya haline gelmiştir. Her ne kadar uluslararası alanda bağımsız bir devlet olarak tanınmasa da, Somali’den fiilen ayrılmış yapısı, siyasi istikrarı ve coğrafi konumu nedeniyle birçok aktörün ilgisini çekmektedir. Somali halkının tamamına yakını Müslüman’dır. Ancak buna rağmen klan yapıları ve iç savaşlar, Somali’nin bir arada kalmasını zorlaştırmıştır. Somaliland’daki İsaak kabilesi, bölgede güçlü bir sosyal tabana ve askeri güce sahiptir. Bu da bölgenin bağımsızlık iddiasını fiilen uygulayabilir hale getirmiştir.Peki neden özellikle Somaliland?

1. Afrika Burnu: Jeopolitik Bir Kavşak
Afrika Burnu, Kızıldeniz ile Hint Okyanusu’nu birbirine bağlayan Aden Körfezi üzerinde yer alır. Bu bölge, dünya ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Babü’l Mendep Boğazı’na çok yakın bir noktadadır. Enerji, ticaret ve askeri sevkiyatların geçiş güzergâhı olması, bu bölgeyi kontrol edenin sadece bölgesel değil küresel ölçekte güç kazanmasına neden olmaktadır.

2. Etiyopya’nın Denizsizlik Sorunu
100 milyonu aşkın nüfusa sahip Etiyopya, 1993’te Eritre’nin bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte denize olan bağlantısını kaybetti. Bu durum, ülkeyi tüm dış ticaretinde limanlara bağımlı hale getirdi. Etiyopya’nın Somaliland ile imzaladığı 50 yıllık deniz koridoru anlaşması, bu anlamda kritik öneme sahiptir. Çünkü Etiyopya, deniz taşımacılığı yoluyla maliyetlerini düşürmeyi ve yüksek nakliye maliyetlerinden kaynaklı enflasyonu azaltmayı hedeflemektedir.

3. İsrail’in Gözündeki Bölge: Aden Körfezi ve Kızıldeniz
İsrail için Kızıldeniz’in kontrolü, özellikle Eilat Limanı üzerinden doğu ticareti ve güvenliği açısından stratejik bir zorunluluktur. Aden Körfezi’ne yakınlığı nedeniyle Somaliland, İsrail’in deniz güvenliği politikalarında ileri gözlem ve kontrol noktası olabilir. Ayrıca, İran destekli hareketlerin Yemen kıyılarında artması, İsrail’in bu hatta aktif varlık göstermesini zorunlu kılmaktadır.

4. Avrupa’nın Balıkçılık Hesapları
Çin, "Bir Kuşak Bir Yol" girişimi kapsamında, Afrika’nın doğusunda limanlar ve askeri üsler edinmek istemektedir. Somali kıyıları bu kapsamda stratejik bir hedef olarak öne çıkarken, istikrarsızlık nedeniyle doğrudan yatırım riski taşımaktadır. Somaliland ise Çin için daha “kontrol edilebilir” bir alternatif sunmaktadır.

5. Somali’nin Zengin Yeraltı Kaynakları
Petrol, doğal gaz, uranyum, nadir toprak elementleri... Somali topraklarının bu anlamda önemli bir potansiyele sahip olduğu bilinmektedir. Ancak merkezi otoritenin zayıflığı, bu kaynakların verimli şekilde işletilmesini engellemektedir. Somaliland ise daha yapılandırılmış bir yönetim sunarak bu kaynaklara daha rahat erişim imkânı sağlamaktadır.

6. Türkiye’nin Varlığı ve Dengeleri
Türkiye, 2011’den bu yana Somali’de aktif bir dış politika izlemekte, kalkınma projeleri ve insani yardım programları yürütmektedir. Ankara’nın bölgeye ilgisi, hem insani hem de stratejik temellere dayanmaktadır. Türkiye’nin Afrika’daki etkisini artırmak ve Hint Okyanusu ticaretinde söz sahibi olmak istemesi, Somaliland meselesine ilgisini artıran nedenler arasındadır.

7. Çin’in Hint Okyanusu Açılımı ve Somaliland Hesabı

Çin, "Bir Kuşak Bir Yol" (BRI) girişimi kapsamında, Afrika kıtasını stratejik ortak ve lojistik geçiş noktası olarak konumlandırmıştır. Bu girişimin deniz ayağında Hint Okyanusu’nun kontrolü, Çin’in Afrika’daki ekonomik etkinliği kadar, deniz ticareti güvenliği açısından da hayati önemdedir.

Cibuti’de kurduğu askeri üs, Çin’in Afrika’daki ilk ve tek resmi askeri varlığıdır. Ancak Cibuti’nin küçük yapısı ve ABD başta olmak üzere diğer ülkelerin üslerine de ev sahipliği yapması, Çin’i daha kontrol edilebilir ve kendine yakın alternatifler aramaya itmiştir. Bu noktada Somaliland, Çin için büyük fırsat sunmaktadır:

- Kıyı şeridinde yeni bir liman altyapısı kurma potansiyeli vardır.
- Etiyopya ile deniz yolu bağlantısı üzerinden lojistik zinciri kurabilir.
- Batı karşısında zorlanan Çin, Somaliland üzerinden ABD etkisini dengeleyici bir hamle yapabilir.
Ayrıca Çin, Afrika’daki en büyük yatırımcı konumundadır. Somali kıyılarına doğrudan yatırım için istikrar ve kontrol edilebilirlik şarttır. Bu nedenle Somaliland, görece istikrarı ve merkezi yapılanmasıyla, Çin için cazip bir partner olarak öne çıkmaktadır.

Sonuç
Somaliland, küresel güçlerin yeni rekabet sahalarından biri haline gelmiştir. Afrika Burnu’nun stratejik önemi, Etiyopya’nın ihtiyaçları, İsrail’in güvenlik politikaları, Çin ve Türkiye’nin bölgesel çıkarları, zengin doğal kaynaklar ve sosyo-politik ayrışmalar, bu coğrafyayı giderek daha fazla ön plana çıkarmaktadır.

Önümüzdeki yıllarda Somaliland, Afrika’daki jeopolitik denklemlerin kilit noktalarından biri olabilir.

Somali kıyıları, dünyanın en zengin balıkçılık alanlarından biridir. Avrupa ülkeleri için bu bölgedeki deniz ürünleri hem ekonomik hem de stratejik bir kazanç kapısıdır. Ancak zayıf devlet yapısı ve korsan faaliyetleri nedeniyle Somali deniz sahası uzun süre ihmal edilmiştir. Somaliland ise bu sahayı daha kontrollü, istikrarlı ve pazarlanabilir hale getirme vaadi sunuyor.