- 529 Okunma
- 6 Yorum
- 0 Beğeni
-AYKIRI DÜNYASIYLA BİR ŞAİRİMİZİ ANLAMAYA DOĞRU-(1)
![Günün Yazısı](/yeni/img/ribbon.png)
Okuduğunuz yazı Günün Yazısı olarak seçilmiştir.
Bazı şairlerin her sosyal kesimde benzer yansımalarından söz edilebilir. Bu durum; sözkonusu şairin eserlerinde siyasi, ideolojik bir duruş sergilememesiyle yakından ilgili de olabilir. Sözgelimi doğa tasvirlerine ağırlıklı yer verebilir. Halbuki eserlerinde ve yaşamında siyasi, ideolojik ögeleri öne çıkaran bir şiir ya da edebiyat insanının tüm toplum kesimlerinde aynı duyguları uyandırmasını beklemek çok zordur. Bir de bakarsınız yandaşlık, karşıtlık ikilemi ile karşı karşıyayız. Bu tip sanatçıların toplum kesimleri tarafından algılanış biçimleri tezatlarla örülüdür. Ya hayranları ya da düşmanları veya karşıtları vardır. Bir kelime ile ortası yoktur.
Bu tip edebiyatçılarımız arasında Tevfik Fikret’te vardır. Açıkçası Fikret’in şiirleri sadece Servet-i Fünun çizgisinin taşıdığı edebi özellikler dairesinde anılamaz. Deyim yerinde ise yaşam öyküsüne ve kişiliğine dayalı motifler bir şekilde şiirinin önüne geçer ve ünlü şairimizin sanat çizgisini de derinden etkiler. Şairin şiirlerinde yer verdiği hissi ve fikri temalar kendisinden sonra gelen kuşakları da türlü biçimlerde etkileyecektir. Ferda, Doksan Beşe Doğru, Han-ı Yağma, Promete gibi şiirler bu açıdan ele alınabilir.
Özellikle “Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin. Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin.” Şeklindeki nakarat bölümüyle belleğimize kazınan Han-ı Yağma adlı ünlü şiirimiz hiciv ve sosyal yergi tarihimizin köşe başı eserleri arasında yerini alacaktır.
Ünlü şairimizin hayatının, eserlerine yansıyan iki ayrı döneminden söz edilebilir. Hayat, insan ve toplum karşısında daha iyimser duyuş geliştirdiği “Rübab-ı Şikeste” dönemi ki; din, vatan, millet sevgisini işlediği şiirler bizleri karşılamaktadır. Sonraları ise giderek artan bir şekilde dönemin aydınları arasında yaygın bir düşünce biçimi olan Pozitivizm’in etkisi altında şiirler yazdığı “Tarihi Kadim” ve “Haluk’un Defteri” dönemine geçilir. Bu döneminde Tevfik Fikret din ve milliyet gibi kavramlardan uzaklaşır. Ancak bu noktada bir hususun altını çizmeliyim. 1960’lı yılların başlarında eski kültür bakanlarımızdan Talat Halman, Fikret’in oğlu Haluk Fikret’e yazdığı bir mektup neticesinde söz ettiğim hususla ilişkili olarak aldığı bir cevaptan söz eder. O dönemde Amerika’da yaşayan ve papaz olarak görev yapan Haluk, babasının tüm dinlere karşı mesafeli ancak Tanrı’ya inanan bir insan olduğundan, Yaradan’ın varlığı ve birliğini kabul ettiğinden bahsedecektir.
Bütün bu hususların ışığı altında değerlendirdiğimizde Tevfik Fikret’in çeşitli dönemler de farklı sosyal kesimlerde yandaşlık veya karşıtlık uyandırması hani deyim yerindeyse ortasının olmaması daha ziyade bu ikinci dönem şiirlerinde yer verdiği sert vurgulamalara bağlıdır. Bu döneminde ünlü şairimizde melankolik duygular da hâkim olacaktır. Dönemin siyasi özellikleri karşısında derin bir umutsuzluğa kapılarak Aşiyan’ına çekilir. “Sis” adlı şiiri de bu konuda bizlere fikir verebilir. Daha ziyade siyasi nitelikleriyle kendini gösteren şiirin bir kent ruhu tasvir etmesi, İstanbul’u mel’un bir kent olarak tanımlaması, ahlaksızlıkla yüklü bir koca karıya benzetmesi dikkat çekicidir. Bu şiiri olumlu karşılamayışımız önemli ölçüde İstanbul şiiri olarak okumamızdan kaynaklanır. Açıkçası, siyasi şiirler ya da yergi kulvarında okumamız gerektiğini düşünürüm. Demem o ki; bedbinliğin, melankolinin kaynağı İstanbul değil de dönemin siyasi özellikleri karşısında duyulan umutsuzluk atmosferi olmaktadır. Bu bağlamda İstanbul bir fon olarak puslanmakta hatta giderek kararmaktadır.
1908 inkîlabı ile kısa bir süre aydınlar arasında yayılan iyimserlik havası Fikret’i de etkileyecektir. Ancak bir süre sonra İttihatçıların despotlaşması üzerine “Doksan Beşe Doğru” adlı şiirini yazarak “Kanun diye, kanun diye kanun tepelendi” ünlü mısraını düşer. Tam da bu nokta da Fikret’in kişiliğinin bir yönünü gösteren bir olay yaşanır. Bilindiği üzere Tevfik Fikret Servet-i Fünun döneminde tanıştığı Hüseyin Cahit Yalçın ile beraber “Tanin” gazetesini çıkartır. 2’inci Meşrutiyet arefesinde yayın hayatına giren gazete meşrutiyeti destekler. Ancak 1908’i takip eden dönemde yukarıda da arz ettiğim üzere ittihatçıların diktatörlüğe yönelmesi üzerine Tevfik Fikret yeni siyasi döneme karşı çıkacaktır. Hatta bu nokta da Hüseyin Cahit’le yol ayrımına gelir ve kendi çıkarttığı Tanin gazetesinden de ayrılır. Bir bakıma tanınmış şairimizin politikaya boyun eğmez kişilik özelliği kendini göstermektedir.
Şu soruyu da ortaya koyabiliriz. Tevfik Fikret’in ideolojik yapısı nedir? Genellikle sağ ideolojik yapılar öteden beri Fikret’in hiçbir ideolojinin adamı olmadığını; hürriyet, özgürlük, beşeriyet, insaniyet gibi bir takım kavramları terennüm ettiğini, bu noktada da tutarlı olmadığını söylerler. Bu durumu da marazi ve melankolik bir ruhun çırpınışlarıyla açıklarlar. Buna karşın sol ideolojik yapılar ise Tevfik Fikret’te önemli ölçüde kendi prototiplerini bulurlar. Neredeyse, ünlü şairimiz Türkiye’de sol ideolojinin tarihi ile koşut bağlamda anılır.
Oysa böyle olmasına gerek kendi kişiliği ve birikimi gerekse dönemi müsait değildir. Tevfik Fikret’in yaşadığı dönemde bizde üç ana ideolojik akım vardır; Türkçülük, İslamcılık ve Batıcılık. Yani o dönemde solculuk şeklinde bir ideolojik adlandırma ya da yapılanma biz de sözkonusu olmamaktadır. Bu anlamda Fikret üzerinden sol tandanslı göndermeler zorlamalı bir yaklaşım olarak görünmektedir. Bu açıdan aldığımızda; Tevfik Fikret’in giderek artan bir şekilde batılılaşmacı ve beynelmilelci görüşler geliştirdiği söylenebilir.
Fikret’in gittikçe, Fransız ihtilalinin getirisi olan düşünce akımlarını fark ettiği ve bunları eserlerine yedirdiği söylenebilir. Burjuva ihtilali ünlü şairimize esin kaynağı olmaktadır. Yani Tevfik Fikret dünya görüşü itibariyle bireyci bir perspektife sahiptir. Şimdi bana olur mu canım öyle şey, bazı şiirlerinde toplumcu yönelimleri bile vardır diyebilirsiniz. Açıkçası sınırlı örneklerdir bunlar. Her şeyden önce dil konusunda döneminin ağdalı Osmanlıca vurgusunu aşamadığını söylemeliyiz. Bunu derken olumsuzlama mahiyetinde söylemiyorum. Servet-i Fünun edebiyatçıları içerisinde Fikret, sımsıcak üslubuyla da dikkat çekebilir. Ya da genel olarak şiir geleneğimizde Osmanlıca kelimelerin anlamını bilmeden de bir şairden zevk alabileceğiniz birkaç isimden biridir kanımca.
Ancak Nurullah Ataç’ın bir söylemini de yabana atmamak gerektiğini düşünürüm. Ünlü tenkitçimizin “Tevfik Fikret de, arkadaşları da, bütün yazdıklarından belli, Türkçeyi hiç sevmemişlerdir. Tevfik Fikret, Türkçe yazmaz. Frenkçe de yazmaz, olmıyan bir dille yazar. Onun için kelimelerin kendilerine göre birer değeri yoktur, mânası olsun da hangisi olursa olsun... Türkçeyi o kadar hor görmüş bir adama biz de kalkıp büyük Türk şairi demişiz!... Dahası var: Beylik hükümlere pek bağlı olan bu adamı ihtilâlci de saymışız... Allah günahımızı affetsin.” demesi de dikkat çekicidir.
Yine, Fikret’in siyasi anlayış bazında da bireyci bir çıkış noktası vardır. 2’inci Abdülhamit rejimine karşı çıkması da toplumcu bir perspektife dayanmaz. Salt bireyin ızdırapları ve bireysel bir ruhun yakarış ve çığlıkları ile karşılaşırız. Bu anlamda baktığımda Fikret kelimenin tam anlamıyla özgürlükçüdür. Ancak bu özgürlükçülük toplumcu bir dünya görüşü değildir. Başlangıçta desteklediği ittihatçılara da sonradan düşman olması aynı bireyci haykırıştır. Hatta ünlü şairimizin kendi bireysel özgürlüğünün zedelendiği ya da tehlikeye düştüğünü hissettiği durumlarda gardını aldığı da söylenebilir.
Bu açıdan düşündüğümde; Tevfik Fikret’te, dünyayı ve içerisinde yaşadığı toplumu algılama ve değerlendirme hususunda Cumhuriyet döneminde kendini gösteren toplumcu ideolojik yapıların bir ilk nüvesini gören yaklaşımların fevri bir tavır aldığı kanaatinde olduğumu söylemeliyim.
L.T.
YORUMLAR
![avatar](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/148134.gif)
Onlara ne mutlu ki, yıllar sonra hem kendi soylu özelliklerinden söz ettiriyorlar hem bıraktıkları unutulmaz eserlerinden...
Ve onlar ne şanslılar ki bu günün, kendilerini edebiyatçı ve eleştirmen sanan acınası yığını görmediler!
Ömrünüze Bereket.
![levent taner](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/163479.gif)
levent taner
Işıltılı bir zihin ve pırıltılı bir kalbin izdüşümleri bizler için her dem büyük bir fırsat
Ben de böyle zarif bir hanımefendiyi içten selamlıyorum.
![avatar](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/136847_3282527926.jpg)
Bazen çökkünlük hasıl olur ya...Ya da pervasız bir rüzgar sayısız kımıltı taşır uzaklardan. Uzaklardan çok uzaklardan bir fısıltı hasıl olur aniden:''Hadi at üzerinden tüm umutsuzluğu...''
Belirsizliktir aslında tek sorumlusu çöken bu rehavetin ve ne zaman ki anlamsız kılsam anı ve mekanı o anlamsızlıkta anlam arz eden bir duygu çöreklenir ve avaz avaz bağırır iç sesim:''Kaldığın yerden devam et ve asla yitirme ümidini.''
Tam da bu anda yetişir sözcükler imdadınıza.
Bir yandan okudum bir yandan düşündüm. Ve yürek dolusu tebriklerimi bırakıyorum sayfanıza.
Sizlerin varlığıdır pek çok anlamsızlığı anlamlı kılan bu bağlamda gerek kıymetli şahsınıza gerekse tüm dostlarıma teşekkür ederim. İçimden geleni paylaşmak istedim sadece. Ve okunası kıymetli kalemleri ve paylaşımları her daim büyük takdirle okuyup görüyorum ki yazın dünyası emsalsiz bir mecra.
Saygılar, hürmetler efendim.
Can-ı gönülden kutlarım.
![levent taner](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/163479.gif)
levent taner
Siz gibi güzide bir hanımefendi zenginlikleriyle bizlere ışık tutar
Yakamozlardan, ışık huzmelerinden bir köprü kurar
Katılımınız ve katkınız için teşekkür ederim
Yüreğinize, emeğinize, kaleminize, kelamınıza bereket.
![levent taner](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/163479.gif)
levent taner
Saygı ve selamlarımla...
![avatar](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/134283.gif)
Biraz Devrim, biraz insan, biraz daha hak-hukuk-adalet ve getirisi özgürlük !
‘’Çanlar Kimin İçin Çalıyor?’’
Hayatlarından vazgeçip düşünceleri uğruna zindanlara atılan her insan kutsaldır. Haklı ya da haksız ne olursa olsun. Bir düşünce için mücadele veren ve kendince özgürlük bu dur diyebiliyorsa haklı bir isyandır.
HAN-I YAĞMA
Bu sofracık, efendiler - ki iltikaama muntazır
Huzurunuzda titriyor - bu milletin hayatıdır;
Bu milletin ki mustarip, bu milletin ki muhtazır!
Fakat sakın çekinmeyin, yiyin, yutun hapır hapır...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Efendiler pek açsınız, bu çehrenizde bellidir
Yiyin, yemezseniz bugün, yarın kalır mı kim bilir?
Bu nadi-i niam, bakın kudumunuzla müftehir!
Bu hakkıdır gazanızın, evet, o hak da elde bir...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Bütün bu nazlı beylerin ne varsa ortalıkta say
Haseb, neseb, şeref, oyun, düğün, konak, saray,
Bütün sizin, efendiler, konak, saray, gelin, alay;
Bütün sizin, bütün sizin, hazır hazır, kolay kolay...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Büyüklüğün biraz ağır da olsa hazmı yok zarar
Gurur-ı ihtişamı var, sürur-ı intikaamı var.
Bu sofra iltifatınızdan işte ab u tab umar.
Sizin bu baş, beyin, ciğer, bütün şu kanlı lokmalar...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Verir zavallı memleket, verir ne varsa, malını
Vücudunu, hayatını, ümidini, hayalini
Bütün ferağ-ı halini, olanca şevk-i balini.
Hemen yutun düşünmeyin haramını, helalini...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Bu harmanın gelir sonu, kapıştırın giderayak!
Yarın bakarsınız söner bugün çıtırdayan ocak!
Bugünkü mideler kavi, bugünkü çorbalar sıcak,
Atıştırın, tıkıştırın, kapış kapış, çanak çanak...
Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı iştiha sizin,
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Tevfik Fikret
Başka söze gerek var mı?
Her an’ı yaşayarak, süzerek, hissederek anlatanlar mutlaka geleceği görerek geleceğe şiir bırakırlar… Ve yine bu günleri anlatan büyük şairlerimizden birisidir.
Güzel yazınız ve güzel duygularla eşlik ettiğiniz çalışmanızdan ötürü teşekkürler değerli dostum..
Sevgiler.
![levent taner](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/163479.gif)
levent taner
Gerek katılım ve katkınız
Gerekse, güzelim bir şiiri tekrar okumama vesile olduğunuz için ben teşekkür ederim
Saygı ve selamlarımla...
![avatar](https://i.edebiyatdefteri.com/resim/ufak/82825.gif)
Türk Edebiyatının dev çınarı...Eğitim Bakanlığını reddedip okul müdürlüğünü tercih eden dik duruşun kimliği... Oğlu Haluk tarafından kemikleri sızlatılan büyük şair... Cumhuriyet dönemine ömrü vefa etmediği için
şanssız ama, Atatürk'e feyz vermiş bir üst kimlik...YAZINIZ HARİKA BİR İNCELEME; ÇOK BAŞARILI...TEBRİKLER...