Erzurumun dadaşları...
Dadaş; Mert, cesur, yiğit, delikanlı, savaşcı, doğru, dürüst, kahraman, şehit oğlu/torunu, merhametli, zalimin düşmanı, akıllı, zeki ve büyük ağabey, yiğitbey, ağabey, erkek kardeş vb. anlamlar taşıyan birçok anlamı var.
Erzurumun dadaşları diye anılır. Dadaş diyince Erzurum akla gelir. Üniversite yıllarımda ödevimin konusu olarak araştırdığımda 93 harbinden sonra Erzurumlulara dadaş dendiğini öğrendim. O yıllarda aziziyeden saldıran düşmana karşı Erzurum halkının taşlarla, sopalarla, kazmalarla, küreklerle, bıçaklarla, Rusların ve ermenilerin modern silahlarına karşı koyduğu ve düşmanı şehre sokmadığı bilinir.
Bu bakımdan aslında sadece Erzurum merkez halkına mı yoksa doğu anadolunun hemen hemen tamamını kapsayan Erzurum eyaletine mi bu ünvanın verilip verilmediği tartışılır.
Bildiğimiz bir husus ta şudur; Dadaş, evin genç ve dinamik otoritesi olan ağabey, küçük kardeşlerini koruyan yiğit ağabey vs. özelliklerinde olduğu söylenir.
Yani dadaş bütün Erkeksi ve Türk'e has özellikleri taşıyan anlamlarına da gelebilir. Kültürel olarak incelediğimizde bayanlar ve erkekler arasında daima ayrıştırma yapıldığı gözlenir. Yani kadın aşağılanmaz ama harem selamlık gibi özelliklere büründürülür.
Bar oyununda Erkekler hiçbirzaman bayanlarla birlikte oynamaz. Bayanlar ayrı sofrada yemek yer, ayrı odalarda oturur vs.
Keza hançer barı; bıçaklarla yapılan seri birçok hareketi içerir ve dadaş erkeğinin korkusuzluğunu ve yiğtliğini gösterir.
Yine dadaş kültürü birçok erkeksi ifadeyi de içinde barındırır. Konuşması ve şiveşi (ağzı) da sert birçok ifade içerir. Konuşmanın tonu çoğunlukla yüksektir ve sert, biraz kaba büklümler içerir. "neyydisen?", "GaRdaş", "Oğlum" vs. vs.
Tabi yörenin konuşmasındaki bazı kelimeler de eskiyi andırır. Zira eski Türkçe kelimeler konuşulur.
Teyze = eze
Hala = bibi
semiz otu = pirpirim
patates = kartol
Toprak = torpah
Kötü = bed
Pis, kirli = mırdar vs. vs.
Gibi kelimelerde görüldüğü gibi de sert ve erkeksi üslup ve ağız vardır.

En önemlisi bir erkeğin görevini yapmak zorunda kalan kadın da bu karaktere bürünür. Örneğin nene hatun, Kara fatma vs. bir erkek gibi yiğitçe savaşmışlardır. Ve ilk defa üsteğmen rütbesi verilerek emekli edilen kadın olan kara fatma da bana göre erkeğe has olarak bilinen askerlik mesleğinin ilk bayan üyelerindendir.
Anlatılanlara göre dadaşlar, gece geç saatlere kadar uyumaz ışıklarını açık tutarlarmış. Nedeni sorulduğunda da "gece trenle gelen olursa nereye gideceğini şaşırmasın, bizi uyumuyor bilsin de gelsin sabahlasın" diye ince bir düşünceye sahip olurlarmış. Kimin geldiği önemli değil, buyursun misafirimiz olsun denirmiş. İşte dadaşlık bu!
Bu dadaşlık tabiki de sadece Erzurumda doğup büyüyenlere has özellik değil. Böyle insanlar hiçbir yerde kalmadı ama dadaşa yakıştırılan o bir sürü ünvanın İstanbullusuna da Ankaralısına da İzmirlisine de Diyarbakırlısına da Urfalısına da Adanalısına da çok rastladım.
Güzel ülkemde mert ve delikanlı yiğit çok var. Sadece Erzurumda değil her yerde!
Erzurumlu olmak, dadaş olmak benim için büyük bir gurur. Ancak en büyük gurururum; yüce Türk milletine mensup olmak, Türk kardeşlerimle birlikte mert, cesur, yiğit, delikanlı, savaşcı vs. ünvanlara beraber sahip olmak, bu topraklara canını vermiş yiğitlerin torunu olmak ve ülkeme, Türklüğe hizmet eden bir subay olmaktır. Ne mutlu Türküm diyene! Ne mutlu Türkiyeli dadaşa, efeye, yiğidoya, gaggoşa!